वर्ल्ड बँकेच्या २०२६ च्या अहवालानुसार, नऊ देश १६७ अब्ज क्यूबिक मीटर गॅस जाळून टाकत आहेत, ज्यामुळे तब्बल ५४ अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे. ही पद्धत जागतिक उत्सर्जनाला हातभार लावते आणि तेल उत्पादक राष्ट्रांमधील गंभीर पायाभूत सुविधांच्या कमतरता दर्शवते.
काय घडले?
वर्ल्ड बँकेच्या २०२६ च्या ग्लोबल गॅस फ्लेअरिंग ट्रॅकर रिपोर्टनुसार, जगातील ८३% पेक्षा जास्त गॅस फ्लेअरिंगसाठी नऊ देश जबाबदार आहेत. हे देश जगातील निम्म्याहून कमी तेल उत्पादन करत असले तरी, तेल उत्पादनादरम्यान निघणारा नैसर्गिक वायू ते जाळून टाकत आहेत. २०२५ मध्ये जागतिक स्तरावर एकूण १६७ अब्ज क्यूबिक मीटर (bcm) गॅस जाळण्यात आला, जो २०२४ मधील १५७ bcm पेक्षा जास्त आहे. रशिया, इराण, इराक, व्हेनेझुएला, मेक्सिको, लिबिया, अल्जेरिया, नायजेरिया आणि अमेरिका हे या नुकसानीस कारणीभूत प्रमुख देश आहेत.
आर्थिक आणि पर्यावरणीय परिणाम
गॅस फ्लेअरिंग म्हणजे अतिरिक्त नैसर्गिक वायू जाळून टाकण्याची प्रक्रिया. यातून पर्यावरणाचे मोठे नुकसान होते - २०२५ मध्ये कार्बन डायऑक्साईडच्या ४२९ दशलक्ष टन समतुल्य उत्सर्जनाचा फटका बसला. यासोबतच, आर्थिक नुकसानही मोठे आहे. वर्ल्ड बँकेच्या अंदाजानुसार, गेल्या वर्षी जाळलेल्या वायूची किंमत अंदाजे ५४ अब्ज डॉलर्स होती. भारतासारख्या ऊर्जा आयात करणाऱ्या देशांसाठी, हा वाया गेलेला वायू ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने एक गमावलेली संधी आहे. जर हा वायू पकडून त्यावर प्रक्रिया केली गेली, तर महागड्या नैसर्गिक वायू आयातीची गरज कमी होऊ शकते.
गुंतवणुकीतील अडथळे
नियमित गॅस फ्लेअरिंग थांबवणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य नाही, परंतु ते महाग आहे. अहवालाचा अंदाज आहे की, हा वायू पकडण्यासाठी आणि वापरण्यासाठी पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी ७० अब्ज ते १०० अब्ज डॉलर्स भांडवली खर्चाची आवश्यकता असेल. वर्ल्ड बँकेने ओळखलेल्या मुख्य अडथळ्यांमध्ये वायू वाहतुकीसाठी पाइपलाइन पायाभूत सुविधांचा अभाव, देशांतर्गत गॅस बाजारांची मर्यादा, प्रकल्पांसाठी वित्तपुरवठा मिळण्यात अडचणी आणि फ्लेअरिंग करणाऱ्या देशांमधील नियामक अंमलबजावणीतील कमकुवतपणा यांचा समावेश आहे.
पायाभूत सुविधांद्वारे प्रगती
सर्वच ट्रेंड नकारात्मक नाहीत. अमेरिकेने २०२५ मध्ये गॅस फ्लेअरिंगमध्ये ७% घट नोंदवली आहे, याचे मुख्य कारण मॅटरहॉर्न एक्सप्रेस पाइपलाइनचे कामकाज सुरू होणे हे आहे. हा प्रकल्प दाखवतो की, मिडलस्ट्रीम पायाभूत सुविधांमधील लक्ष्यित गुंतवणूक गॅसला बाजारात पोहोचवण्यासाठी मार्ग उपलब्ध करून देऊन फ्लेअरिंग थेट प्रतिबंधित करू शकते. कझाकस्तान हे याचे दुसरे उदाहरण आहे, ज्याने मजबूत नियामक आदेश आणि दीर्घकालीन सरकारी वचनबद्धतेद्वारे २०१२ पासून आपल्या फ्लेअरिंगमध्ये ८७% कपात केली आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
ऊर्जा कंपन्यांचा मागोवा घेणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी, कंपन्या त्यांच्या पायाभूत सुविधांवरील खर्च आणि उत्सर्जन नियमांचे पालन कसे करतात यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. गॅस कॅप्चर तंत्रज्ञानामध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या कंपन्यांना सुरुवातीला जास्त खर्च येऊ शकतो, परंतु त्यांना दीर्घकालीन कार्यक्षमतेत वाढ आणि कार्बन-संबंधित कर किंवा दंड कमी होण्याचा फायदा होतो. गुंतवणूकदार हे पाहू शकतात की प्रमुख तेल उत्पादक कंपन्या नवीन मिडलस्ट्रीम पाइपलाइन प्रकल्प किंवा गॅस-गॅदरिंग सुविधांसाठी योजना जाहीर करतात का, कारण हे वाया जाणारे वायू कमी करण्यासाठी आणि भविष्यात ऑपरेटिंग मार्जिन सुधारण्यासाठी संभाव्य संकेत आहेत.