आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे अमेरिकेत गॅस-आधारित वीज प्रकल्पांची मागणी प्रचंड वाढली आहे. सध्या ३७८ GW क्षमतेचे प्रकल्प उभारले जात असून, त्यापैकी १८९ GW केवळ डेटा सेंटर्ससाठी राखून ठेवण्यात आले आहेत.
अमेरिकेमध्ये सध्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या (AI) वाढत्या मागणीमुळे गॅस-आधारित वीज निर्मिती क्षमतेत मोठी भर पडत आहे. ऑगस्ट २०२६ पर्यंत देशात एकूण ३७८ GW क्षमतेचे गॅस पॉवर प्रकल्प विकसित होत आहेत. यापैकी तब्बल १८९ GW वीज केवळ डेटा सेंटर्सना पुरवण्यासाठी राखून ठेवण्यात आली आहे, ज्यावरून मोठ्या टेक कंपन्या स्वतःचा वीज पुरवठा सुरक्षित करण्यासाठी किती आक्रमक आहेत हे स्पष्ट होते.
टेक्सास ठरला मुख्य केंद्र
या विस्तारामध्ये टेक्सास राज्य आघाडीवर आहे, जिथे १२२ GW क्षमतेचे प्रकल्प पाईपलाईनमध्ये आहेत. यापैकी दोन-तृतीयांश भाग केवळ डेटा प्रोसेसिंग सुविधांच्या गरजेसाठी वापरला जाणार आहे. गेल्या सहा महिन्यांत स्थानिक वीज पायाभूत सुविधांच्या विकासात मोठी गती पाहायला मिळाली आहे.
पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि आव्हाने
या प्रकल्पांसाठी अंदाजे $६४७ अब्ज इतका खर्च अपेक्षित आहे, ज्यामुळे वीज निर्मिती उपकरणांच्या पुरवठा साखळीवर मोठा ताण आला आहे. पारंपरिक गॅस टर्बाइन्ससाठी आता अनेक वर्षांचा वेटिंग पिरियड आहे. यामुळे डेव्हलपर्स आता छोटे 'एरोडेरिव्हेटिव्ह युनिट्स' आणि 'रेसिप्रोकॅटिंग इंजिन्स'चा पर्याय निवडत आहेत. हे पर्याय जलद बसवता येत असले, तरी त्यांची कार्यक्षमता पारंपरिक प्लांटपेक्षा कमी आहे आणि त्यामुळे उत्सर्जनाचा (Emissions) धोकाही वाढू शकतो.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
इन्व्हेस्टर्ससाठी ही परिस्थिती संधी आणि धोके दोन्ही घेऊन आली आहे. मोठ्या प्रमाणावर होणारा भांडवली खर्च पाहता, भविष्यात हे प्रकल्प 'स्ट्रँडेड ॲसेट्स' (Stranded Assets) ठरण्याची भीती आहे. जर डेटा सेंटर्सची वीज मागणी अपेक्षेप्रमाणे वाढली नाही किंवा तंत्रज्ञानात बदल झाला, तर हे प्रकल्प आर्थिक बोजा बनू शकतात. सध्याच्या घडीला उपकरणांच्या कमतरतेमुळे वीज दरांवरही दबाव वाढत असून, मायक्रोसॉफ्ट, गुगल आणि मेटा सारख्या कंपन्यांना स्वतंत्र वीज सोल्यूशन्स शोधण्यावर भर द्यावा लागत आहे.