इराणचा कतारवर हल्ल्याचा इशारा! ट्रम्प संतापले, म्हणाले - 'मोठा प्रतिहल्ला करू'

आखाती प्रदेशात तणाव वाढला, ऊर्जा बाजारात खळबळ

मध्य पूर्वेतील ऊर्जा क्षेत्राची नाजूक स्थिरता गंभीर दबावाखाली आहे. संघर्षाच्या वेगवान वाढीनंतर, इस्रायलने इराणच्या South Pars गॅस फील्डवर केलेल्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) येथील ऊर्जा पायाभूत सुविधांना लक्ष्य केले. कतारमधील Ras Laffan Industrial City, जे जगातील सर्वात मोठे लिक्विड नॅचरल गॅस (LNG) निर्यात प्लांटचे घर आहे, तेथे हल्ले करण्यात आले. UAE च्या सरकारने या हल्ल्यांना 'धोकादायक वाढ' (dangerous escalation) म्हटले आहे.

या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून, कतारने इराणच्या दूतावासातील अधिकाऱ्यांना 24 तासांत देश सोडण्याचे आदेश दिले आहेत. Ras Laffan येथील आगीवर आपत्कालीन सेवांनी नियंत्रण मिळवले असून, यात कोणतीही जीवितहानी झाली नसल्याचे सांगण्यात आले आहे. या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात घट्टपणा आला आहे, ज्यामुळे 19 मार्च 2026 पर्यंत ब्रेंट क्रूड ऑइलच्या (Brent crude oil) किमती $111 प्रति बॅरलच्या पुढे गेल्या आहेत. नैसर्गिक वायूच्या (Natural gas) फ्युचर्समध्येही वाढ झाली आहे.

ट्रम्प यांचा इराणला कडक इशारा

या चर्चेत माजी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियाद्वारे प्रवेश केला. त्यांनी सांगितले की, इस्रायलने अमेरिकेच्या माहितीशिवाय कारवाई केली आणि कतार या घटनेत सामील नव्हते. ट्रम्प यांनी इराणला एक जोरदार इशारा दिला: कतारच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर आणखी कोणताही हल्ला झाल्यास, अमेरिकेकडून इराणच्या संपूर्ण South Pars Gas Field वर 'मोठा' लष्करी प्रतिहल्ला केला जाईल. त्यांनी अशा विनाशकारी कारवाईला परवानगी देण्यास सुरुवातीला नापसंती दर्शवली, पण कतारच्या LNG सुविधांना पुन्हा लक्ष्य केले गेल्यास निर्णायक कारवाईचे वचन दिले. ट्रम्प यांच्या या हस्तक्षेपामुळे अमेरिकेची भूमिका गुंतागुंतीची झाली आहे; ते इस्रायलच्या कृतींपासून स्वतःला दूर ठेवत आहेत, पण इराणच्या आक्रमणापासून आखाती प्रदेशातील ऊर्जा सुरक्षेचे रक्षणकर्ते म्हणून स्वतःला स्थान देत आहेत.

जागतिक पुरवठा साखळी आणि LNG बाजारावर परिणाम

या संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीला (global energy supply chain) थेट धोका निर्माण झाला आहे, विशेषतः होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या (Strait of Hormuz) महत्त्वाच्या सागरी मार्गांवर, ज्यातून जगातील 20-30% तेल आणि LNG व्यापार होतो. विश्लेषकांच्या मते, हा भू-राजकीय जोखीम प्रीमियम (geopolitical risk premium) आता ऊर्जा किमतींमागील मुख्य चालक बनला आहे. कतार एनर्जी (QatarEnergy), ज्याचा महसूल सुमारे $189 अब्ज आहे, या राज्याच्या मालकीच्या कंपनीने 4 मार्च 2026 रोजी संघर्षामुळे LNG उत्पादन थांबवत 'फोर्स मॅजेअर' (force majeure) जाहीर केले आहे. यामुळे प्रमुख पुरवठादारांवर तात्काळ परिणाम दिसून येत आहे. शेल (Shell), जगातील सर्वात मोठी LNG ट्रेडर आणि टोटल एनर्जीज (TotalEnergies), दुसरी सर्वात मोठी खाजगी LNG ऑपरेटर यांसारख्या कंपन्या जागतिक बाजारात महत्त्वाच्या आहेत.

ऊर्जा सुरक्षेपुढील मोठे धोके

सध्याचा संघर्ष पर्शियन गल्फमधील ऊर्जा उत्पादन आणि वाहतुकीच्या केंद्रित ठिकाणांमधील अंतर्निहित असुरक्षितता दर्शवतो. इराणची ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर हल्ला करण्याची क्षमता, जरी मर्यादित नुकसानीसह असली तरी, प्रादेशिक प्रवाहामध्ये व्यत्यय आणण्याची आणि पुरवठा साखळीत दीर्घकाळ असुरक्षितता निर्माण करण्याची क्षमता दर्शवते. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या मार्गांवर जगाचे अवलंबित्व यापेक्षा मोठे धोके उघड करते. अस्थिरतेमध्ये भर घालणारं, ट्रम्प यांच्या नेतृत्वाखालील अमेरिकेच्या परराष्ट्र धोरणाचे अनिश्चित स्वरूप बाजारात नवीन गतिशीलता निर्माण करू शकते. विश्लेषकांना अपेक्षा आहे की जोपर्यंत संघर्ष सुरू राहील, तोपर्यंत ऊर्जा बाजारात अस्थिरता कायम राहील. ऊर्जा-आधारित महागाईमुळे जागतिक चलन धोरणे गुंतागुंतीची होऊ शकतात.