बिल गेट्स यांच्या TerraPower कंपनीने AI साठी प्रचंड ऊर्जेची गरज पूर्ण करण्यासाठी अणुऊर्जेवर चालणाऱ्या डेटा सेंटरची योजना आखली आहे. या प्रकल्पात Natrium अणुभट्टी तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल, जेणेकरून ऊर्जेची मागणी पूर्ण करता येईल. भारतीय रिटेल गुंतवणूकदारांसाठी थेट गुंतवणुकीचा मार्ग नसला तरी, हे तंत्रज्ञान ऊर्जा क्षेत्रातील मोठे बदल दर्शवते.
AI ची ऊर्जा गरज भागवणार अणुऊर्जा
बिल गेट्स यांच्या मालकीची अणुऊर्जा कंपनी TerraPower आगामी काळात डेटा सेंटर प्रकल्प सुरू करणार आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या प्रचंड ऊर्जा गरजा भागवण्यासाठी त्यांच्या आधुनिक अणुऊर्जा तंत्रज्ञानाचा वापर करणे, हा यामागील मुख्य उद्देश आहे. जरी या डेटा सेंटरच्या ग्राहकाचे नाव जाहीर केले नसले, तरी तंत्रज्ञान क्षेत्राला विश्वासार्ह, कार्बन-मुक्त आणि लवचिक ऊर्जा स्रोतांची गरज आहे, हे यातून अधोरेखित होते.
'मोल्टेन सॉल्ट' तंत्रज्ञानाचा फायदा
TerraPower च्या या योजनेचा मुख्य आधार म्हणजे त्यांची 345-मेगावॅटची Natrium अणुभट्टी. पारंपरिक अणुभट्ट्यांप्रमाणे स्थिर वीज निर्मिती करण्याऐवजी, Natrium डिझाइनमध्ये ऊर्जा साठवणूक प्रणाली (Energy Storage System) आहे. ही प्रणाली अणुऊर्जेतून निर्माण होणारी अतिरिक्त उष्णता 'मोल्टेन सॉल्ट' (Molten Salt) मध्ये साठवते. जेव्हा AI ट्रेनिंग आणि प्रोसेसिंगमुळे डेटा सेंटरची मागणी अचानक वाढते, तेव्हा साठवलेल्या उष्णतेचा वापर करून अतिरिक्त वीज निर्माण केली जाते. यामुळे डेटा सेंटरच्या अचानक वाढणाऱ्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण होत असतानाही अणुभट्टी स्थिरपणे कार्य करू शकते.
जागतिक स्तरावर विस्तार आणि भागीदारी
TerraPower सध्या Wyoming मधील Kemmerer येथे पहिली व्यावसायिक Natrium प्लांट उभारणी करत आहे. हा प्रकल्प त्यांच्या भविष्यातील योजनांसाठी एक पाया आहे. या विस्तार योजनेला गती देण्यासाठी, TerraPower ने Hyundai Engineering & Construction आणि SK Innovation सारख्या आंतरराष्ट्रीय अभियांत्रिकी कंपन्यांशी धोरणात्मक करार केले आहेत. या भागीदारीचा उद्देश अतिरिक्त Natrium अणुभट्ट्यांचे व्यापारीकरण आणि बांधकाम सुलभ करणे हा आहे. यामुळे अमेरिका, दक्षिण कोरिया आणि इतर प्रदेशांमध्ये हे तंत्रज्ञान पोहोचवण्याचे प्रयत्न आहेत.
आव्हाने आणि जोखीम
ऊर्जा आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रावर लक्ष ठेवणारे गुंतवणूकदार म्हणून, या प्रकल्पातील आव्हाने समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. TerraPower ही एक खाजगी कंपनी आहे, म्हणजेच ती नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) किंवा बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) वर सूचीबद्ध नाही. त्यामुळे, या कंपनीचे शेअर्स सार्वजनिकरित्या खरेदीसाठी उपलब्ध नाहीत. याव्यतिरिक्त, हे तंत्रज्ञान 'फर्स्ट-ऑफ-काइंड' (First-of-a-kind) मानले जाते, म्हणजेच ते अजून व्यावसायिक स्तरावर सिद्ध झालेले नाही. अशा प्रकारच्या प्रकल्पांमध्ये नियामक मंजुरी प्रक्रिया, दीर्घ बांधकाम कालावधी आणि मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीसारख्या महत्त्वपूर्ण जोखीम असतात. अणुऊर्जा नियामकांनी ठरवलेल्या सुरक्षा आणि परवाना आवश्यकतांमधून मार्ग काढण्यावर कंपनीचे यश अवलंबून असेल.
पुढील घडामोडींवर लक्ष ठेवा
जरी भारतीय गुंतवणूकदार थेट TerraPower मध्ये गुंतवणूक करू शकत नसले, तरी कंपनीची प्रगती जागतिक ऊर्जा बदलांसाठी एक महत्त्वाचा निर्देशक ठरू शकते. पुढील प्रमुख घडामोड म्हणजे डेटा सेंटर प्रकल्पाचे अधिकृत अनावरण, जे 2026 च्या अखेरीस अपेक्षित आहे. तसेच, Wyoming प्लांटच्या बांधकामाची प्रगती आणि नियामक मंजुरी संबंधित कोणत्याही अद्यतनांवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. या घडामोडींमधून जागतिक AI इन्फ्रास्ट्रक्चर मार्केटसाठी प्रगत अणुऊर्जा किती व्यवहार्य ठरू शकते, याची माहिती मिळेल.