श्रीलंकेतील नुकत्याच झालेल्या देशव्यापी ब्लॅकआउटने सौर ऊर्जेच्या ग्रीड एकत्रीकरणातील (Grid Integration) त्रुटी उघड केल्या आहेत. रिन्यूएबल एनर्जीच्या धावपळीत जुन्या पायाभूत सुविधांवर पडणारा ताण आता स्पष्ट दिसत आहे.
१७ ऑक्टोबरला श्रीलंकेत झालेल्या महा-ब्लॅकआउटने दक्षिण आशियातील रिन्यूएबल एनर्जी ट्रान्झिशनसमोरील एक गंभीर तांत्रिक आव्हान जगासमोर आणले आहे. या संकटकाळात ग्रीडला वाचवण्यासाठी प्रशासनाला तातडीने रूफटॉप सोलर सिस्टम्स बंद करण्याचे आदेश द्यावे लागले. जुन्या ग्रीड सिस्टिम्स आधुनिक सोलर इनव्हर्टरचा ताण पेलण्यास सक्षम नसल्याचे हे एक मोठे उदाहरण ठरले आहे.
तांत्रिक अडचण काय आहे?
कोळसा किंवा जलविद्युत प्रकल्पांतून मिळणारी वीज ग्रीडला एक प्रकारची 'मेकॅनिकल इनर्शिया' प्रदान करते, ज्यामुळे ग्रीड स्थिर राहते. मात्र, सौर ऊर्जेसाठी वापरले जाणारे स्मार्ट इनव्हर्टर ग्रीडमध्ये थोडीही अस्थिरता जाणवताच आपोआप डिस्कनेक्ट होतात. श्रीलंकेत ३,००० मेगावॅटहून अधिक सौर क्षमता आहे. अशा स्थितीत हजारो सोलर सिस्टम्स एकाच वेळी डिस्कनेक्ट झाल्यामुळे किरकोळ तांत्रिक बिघाडाचे रूपांतर मोठ्या अपयशात झाले.
भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी धडा
ही समस्या केवळ श्रीलंकेपुरती मर्यादित नाही, तर पाकिस्तान आणि बांगलादेशातही जुन्या वितरण नेटवर्कवर असाच ताण दिसून येत आहे. श्रीलंकेच्या 'Ceylon Electricity Board' ने नवीन सोलर प्रकल्पांचे टॅरिफ थांबवले आहेत, कारण त्यांना रिअल-टाइम पॉवर फ्लो व्यवस्थापित करणे कठीण जात आहे.
भारताच्या बाबतीत विचार केल्यास, येथेही रिन्यूएबल ऊर्जेची वेगाने वाढ होत आहे. केवळ वीज निर्मितीवर लक्ष केंद्रित करून चालणार नाही, तर ग्रीड आधुनिकीकरण, स्मार्ट ग्रीड आणि Battery Energy Storage Systems (BESS) मध्ये मोठ्या गुंतवणुकीची गरज आहे. ज्या कंपन्या ग्रिड ऑटोमेशन आणि पॉवर स्टोरेज सोल्यूशन्समध्ये काम करत आहेत, त्यांच्या ऑर्डर बुकमध्ये आगामी काळात मोठी वाढ पाहायला मिळू शकते.