Stanford University आणि SLAC च्या संशोधकांनी सॉलिड-स्टेट बॅटरीमधील सर्वात मोठी अडचण दूर करणारा मार्ग शोधून काढला आहे. या नवीन तंत्रज्ञानामुळे इलेक्ट्रिक वाहनांच्या बॅटरी अधिक सुरक्षित आणि कार्यक्षम होऊ शकतात.
बॅटरी तंत्रज्ञानातील सर्वात मोठ्या अडथळ्यांवर Stanford University आणि SLAC National Accelerator Laboratory च्या टीमने एक प्रभावी उपाय शोधला आहे. ऑगस्ट 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनानुसार, सॉलिड-स्टेट बॅटरीच्या इलेक्ट्रोलाइटवर मेकॅनिकल कॉम्प्रेशन (Mechanical Compression) दिल्यास लिथियम डेंड्राइट्सची (Dendrites) वाढ नियंत्रित करता येते. हे डेंड्राइट्स सूक्ष्म सुईसारखे असतात, जे बॅटरी खराब होण्यास कारणीभूत ठरतात.
डेंड्राइट्सची समस्या काय आहे?
इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी (EV) सॉलिड-स्टेट बॅटरी हा भविष्यातील मोठा पर्याय मानला जातो, कारण त्या पारंपारिक लिथियम-आयन बॅटरीपेक्षा जास्त ऊर्जा साठवू शकतात. मात्र, डेंड्राइट्सची समस्या त्यांच्या मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनात (Mass Production) अडथळा ठरत होती. हे सूक्ष्म घटक उभ्या दिशेने वाढून इलेक्ट्रोलाइटला छेद देतात, ज्यामुळे शॉर्ट सर्किट होते आणि बॅटरी निकामी होते.
Stanford Synchrotron Radiation Lightsource च्या सहाय्याने केलेल्या इमेजिंगमध्ये असे दिसून आले की, योग्य दाब दिल्यास डेंड्राइट्सची वाढ उभ्या दिशेऐवजी आडव्या दिशेने (Horizontal) होते. यामुळे बॅटरी सुरक्षित राहते आणि हजारो चार्जिंग सायकलपर्यंत तिची कार्यक्षमता टिकून राहते.
उद्योगापुढील आव्हाने
सध्या 2026 च्या उत्तरार्धात जगभरातील Toyota, Honda, Nissan आणि Samsung SDI सारख्या दिग्गज कंपन्या या बॅटरीच्या चाचणी टप्प्यात आहेत. प्रयोगशाळेतील हे यश कौतुकास्पद असले, तरी प्रत्यक्ष उत्पादनात हे तंत्रज्ञान आणणे कठीण आहे. मोठ्या बॅटरी पॅकवर सतत आणि अचूक दाब कायम ठेवणे, तसेच कच्च्या मालाचा खर्च नियंत्रित ठेवणे ही व्यावसायिक दृष्टिकोनातून मोठी आव्हाने आहेत.
पुढील पावले
आता इंजिनियर्सचे लक्ष दोषमुक्त इलेक्ट्रोलाइट्स तयार करण्यावर किंवा बॅटरीच्या अशा रचनेवर आहे, जी आपोआप पुरेसा दाब देऊ शकेल. हे तंत्रज्ञान किती वेगाने प्रायोगिक उत्पादनापर्यंत पोहोचते आणि ते खर्चिक न ठरता मोठ्या प्रमाणावर वापरता येते का, यावरच या क्षेत्राचे भविष्य अवलंबून असेल.