Whalesbook
कंपनीची मोठी भरारी: $6.8 दशलक्ष निधी प्राप्त
भारतातील अग्रगण्य फ्युजन एनर्जी (Fusion Energy) स्टार्टअप Pranos Fusion ने $6.8 दशलक्ष (अंदाजे ₹63 कोटी) इतका सुरुवातीचा निधी (early-stage funding) मिळवला आहे. pi Ventures आणि Ankur Capital यांनी या फंडिंग राउंडचे नेतृत्व केले आहे. याशिवाय, Industrial47 सारखे पूर्वीचे गुंतवणूकदार आणि Groww चे सह-संस्थापक ललित केशरे (Lalit Keshre) व Razorpay चे संस्थापक यांसारख्या एंजल गुंतवणूकदारांनीही (angel investors) यात सहभाग घेतला आहे.
या मिळालेल्या निधीचा उपयोग Pranos Fusion आपले फ्युजन तंत्रज्ञान वेगाने विकसित करण्यासाठी करणार आहे. कंपनी 2026 पर्यंत टोकामक (tokamak) मशीन कार्यान्वित करून 'फर्स्ट प्लाझ्मा' मिळवण्याचे उद्दिष्ट ठेवत आहे. या भांडवलामुळे मॅग्नेट सिस्टम्स (magnet systems) सुधारणे, सॉफ्टवेअर कंट्रोल्स (software controls) विकसित करणे, टीमचा विस्तार करणे आणि चाचणी सुविधा (testing facilities) उभारण्यास मदत होईल.
जागतिक फ्युजन एनर्जीमधील गुंतवणुकीचा वाढता कल
Pranos Fusion च्या या यशामुळे फ्युजन एनर्जी क्षेत्रातील वाढत्या गुंतवणुकीचे चित्र स्पष्ट होते. गेल्या वर्षभरात, या क्षेत्राने $2.6 अब्ज पेक्षा जास्त निधी आकर्षित केला आहे. जगभरातील खाजगी फ्युजन कंपन्यांनी एकूण $9.7 अब्ज पेक्षा जास्त निधी उभारला आहे. Commonwealth Fusion Systems (CFS) आणि Helion Energy सारख्या मोठ्या कंपन्यांनी आधीच शेकडो दशलक्ष डॉलर्सचा निधी मिळवला आहे. हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर, फ्युजन एनर्जीला एक आश्वासक स्वच्छ ऊर्जा स्रोत म्हणून पाहिले जात आहे.
मात्र, व्यावसायिक फ्युजन पॉवर मिळवणे हे एक मोठे आव्हान आहे. ITER सारख्या आंतरराष्ट्रीय प्रकल्पांना मोठा विलंब आणि खर्चात वाढीचा सामना करावा लागला आहे. ITER चे पहिले प्लाझ्मा ऑपरेशन 2033-2034 पर्यंत अपेक्षित आहे, तर ड्यूटेरिअम-ट्रिटिअम ऑपरेशन्स 2039 मध्ये नियोजित आहेत. 100 दशलक्ष अंश सेल्सिअस पेक्षा जास्त तापमानावर प्लाझ्मा कन्फाइनमेंट (plasma confinement) टिकवून ठेवणे, तीव्र न्यूट्रॉन हल्ल्यांना तोंड देऊ शकणारे साहित्य विकसित करणे आणि कार्यक्षमतेने ऊर्जा निर्माण करणे यांसारखी अनेक वैज्ञानिक व अभियांत्रिकी आव्हाने आहेत. उद्योगाचा अंदाज आहे की पायलट प्लांट्स (pilot plants) सुरू करण्यासाठी सुमारे $77 अब्ज लागू शकतात.
भारताची फ्युजन संशोधनातील भूमिका
भारत ITER प्रकल्पात एक महत्त्वाचा भागीदार असून, क्रायोस्टॅट (cryostat) सारखे महत्त्वपूर्ण घटक पुरवतो. गांधीनगर येथील इन्स्टिट्यूट फॉर प्लाझ्मा रिसर्च (IPR) भारतातील फ्युजन विज्ञानाचे नेतृत्व करते. Pranos Fusion ला या सकारात्मक वातावरणाचा फायदा मिळाला आहे, कारण कंपनी जवाहरलाल नेहरू सेंटर फॉर ॲडव्हान्स्ड सायंटिफिक रिसर्च (JNCASR) आणि IPR मध्ये सह-इनक्यूबेट (co-incubated) झाली आहे. यामुळे कंपनीला प्रगत विज्ञान आणि विशेष कौशल्यांचा भक्कम पाया मिळाला आहे.
आव्हाने आणि स्पर्धा
जरी $6.8 दशलक्ष ही सुरुवातीच्या टप्प्यातील कंपनीसाठी एक मोठी रक्कम असली तरी, संपूर्ण फ्युजन विकासासाठी आवश्यक असलेल्या $77 अब्ज च्या तुलनेत ती खूपच कमी आहे. Pranos Fusion चे 2026 पर्यंत 'फर्स्ट प्लाझ्मा'चे लक्ष्य अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आहे, विशेषतः जेव्हा मोठ्या आंतरराष्ट्रीय प्रकल्पांच्या तुलनेत त्यांची कालमर्यादा कमी आहे. प्लाझ्मा स्थिर ठेवणे, टिकाऊ साहित्य तयार करणे आणि निव्वळ ऊर्जा निर्मिती (net energy gain) साध्य करणे यांसारखी मूळ वैज्ञानिक आणि अभियांत्रिकी आव्हाने अत्यंत कठीण आहेत. CFS आणि TAE Technologies सारख्या प्रतिस्पर्धकांनी अब्जावधी डॉलर्स उभारले आहेत आणि मोठ्या चाचणी यंत्रणा विकसित करत आहेत. Pranos Fusion ची ही सुरुवातीची गुंतवणूक एक सकारात्मक पाऊल आहे, परंतु त्यांचे दीर्घकालीन यश मोठ्या तांत्रिक अडथळ्यांवर मात करण्यावर आणि भविष्यात व्यावसायिक व्यवहार्यतेसाठी महत्त्वपूर्ण निधी मिळवण्यावर अवलंबून असेल, जे अजूनही अनेक दशके दूर असल्याचे दिसते.