भू-राजकीय तणावामुळे तेल कंपन्यांचा इंडेक्स तेजीत
गुरुवारी भारतीय शेअर बाजारात तेल आणि वायू (Oil & Gas) सेक्टरने जबरदस्त कामगिरी केली. BSE Oil & Gas इंडेक्सने 52-आठवड्यांचा नवा उच्चांक गाठत 29,447.10 चा स्तर पार केला. विशेष म्हणजे, त्याचवेळी BSE Sensex मध्ये 0.36% ची घसरण सुरू होती, ज्यामुळे तेल आणि वायू सेक्टरची मजबूत कामगिरी अधोरेखित झाली. गेल्या एका महिन्यात, या सेक्टरने 2.2% चा सकारात्मक परतावा दिला आहे, तर Sensex 2.2% ने घसरला आहे.
कच्च्या तेलाच्या दरातील वाढ आणि कंपन्यांना फायदा
या तेजीमागे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या दरात झालेली वाढ हे प्रमुख कारण आहे. अमेरिकेने इराणवर वाढवलेल्या तणावामुळे पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याची भीती निर्माण झाली होती. यासोबतच, अमेरिकेतून आलेल्या EIA रिपोर्टनुसार, कच्च्या तेलाच्या साठ्यांमध्ये 3.5 दशलक्ष बॅरलची घट झाल्याचे दिसून आले. यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ झाली. सुरुवातीला जानेवारी 2026 च्या पहिल्या आठवड्यात कच्च्या तेलाचा दर अंदाजे $60 प्रति बॅरल होता, जो जानेवारी 2026 च्या अखेरीस $67 प्रति बॅरल पर्यंत पोहोचला.
या वाढत्या दराचा थेट परिणाम भारतीय कंपन्यांवर दिसून आला. इंडियन ऑईल कॉर्पोरेशन (IOCL), हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन (HPCL) आणि भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन (BPCL) या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये 1% ते 3% पर्यंत वाढ झाली. अपस्ट्रीम कंपन्यांमध्ये, ऑइल इंडिया (Oil India) च्या शेअरमध्ये मागील महिन्यात 22% तर ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशन (ONGC) च्या शेअरमध्ये 14% ची मोठी वाढ नोंदवली गेली.
विश्लेषकांचे मत: मूल्यांकन आणि भविष्यातील अंदाज
सध्या, ONGC चा P/E रेशो अंदाजे 7.64 असून त्याचे बाजार भांडवल (Market Cap) सुमारे ₹3.38 ट्रिलियन आहे. ऑइल इंडियाचा P/E रेशो सुमारे 11.8 आणि बाजार भांडवल ₹82,500 कोटी आहे. या तुलनेत, रिलायन्स इंडस्ट्रीजचा P/E रेशो 22-23x आणि बाजार भांडवल ₹21 ट्रिलियन आहे, जो लक्षणीयरीत्या जास्त आहे. इतर कंपन्या जसे की IOCL चा P/E 10.54 आणि बाजार भांडवल ₹2.44 ट्रिलियन, HPCL चा P/E 6.23 आणि बाजार भांडवल ₹97,700 कोटी, तर BPCL चा P/E 6.5 आणि बाजार भांडवल ₹1.62 ट्रिलियन आहे. सेक्टरचा सरासरी P/E रेशो सुमारे 16.65 आहे, यावरून ONGC आणि ऑइल इंडिया तुलनात्मकदृष्ट्या स्वस्त वाटत आहेत.
तेल आणि वायू क्षेत्राची बाजारातील ही मजबूत कामगिरी अल्पावधीतील मॅक्रो घटकांमुळे (macro factors) असल्याचे मानले जात आहे. मात्र, मध्यम ते दीर्घकाळासाठी विश्लेषक सावधगिरीचा इशारा देत आहेत. चीनमधील नववर्षाच्या सुट्ट्यांमुळे औद्योगिक मागणीत घट होण्याची शक्यता आणि OPEC+ चा 2026 च्या पहिल्या तिमाहीपर्यंत उत्पादन थांबवण्याचा निर्णय यामुळे बाजारातील पुरवठा मर्यादित राहील, परंतु मागणी वाढीवर मर्यादा येऊ शकते. येत्या काही आठवड्यांत WTI क्रूड $59 ते $66 प्रति बॅरल या दरम्यान राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना 'डिप बाइंग' (dip buying) ची संधी मिळू शकते.
ONGC ने गेल्या वर्षी सुमारे 4.22% चा परतावा दिला आहे. विश्लेषकांचा ONGC आणि ऑइल इंडिया या दोन्ही शेअर्सवर कल सकारात्मक आहे. ONGC साठी 30 पैकी 18 विश्लेषकांनी 'बाय' किंवा 'स्ट्रॉंग बाय' रेटिंग दिली असून, लक्ष्य किंमत (target price) सरासरी ₹276.58 आहे. ऑइल इंडियासाठी 23 पैकी 15 विश्लेषकांनी 'बाय' शिफारस केली असून, लक्ष्य किंमत ₹535.25 आहे. या सकारात्मक शिफारसी आणि तांत्रिक संकेत (technical indicators) असूनही, दीर्घकालीन तेलाच्या किमतीतील वाढीबद्दल बाजारातील निरीक्षक सावध आहेत.
पुढील वाटचाल: अल्पावधीतील तेजी विरुद्ध दीर्घकाळातील आव्हाने
तेल आणि वायू क्षेत्राचे भविष्य सध्या तरी भू-राजकीय जोखमींमुळे अल्पावधीत अनुकूल दिसत आहे. मात्र, मागणीतील संभाव्य घट आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चितता यामुळे दीर्घकाळातील वाढीसाठी आव्हाने आहेत. गुंतवणूकदारांनी सध्याच्या वातावरणात संधी आणि जोखीम दोन्हीचा विचार करूनच पावले उचलणे आवश्यक आहे.