नेपाळच्या गोरखा जिल्ह्यात भूस्खलनामुळे आलेल्या पुराचा मोठा फटका बसला आहे. यात **३४१ मेगावॅटच्या** बुढी गंडकी प्रकल्पासह एकूण चार जलविद्युत प्रकल्पांचे मोठे नुकसान झाले आहे. हे प्रकल्प भारतीय शेअर बाजारात सूचीबद्ध नसले, तरी हिमालयातील ऊर्जा क्षेत्रातील वाढते नैसर्गिक धोके या घटनेतून समोर आले आहेत.
रविवारी, ११ ऑक्टोबर २०२६ रोजी नेपाळच्या गोरखा जिल्ह्यातील बुढी गंडकी नदी परिसरात झालेल्या भूस्खलनामुळे भीषण परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या नैसर्गिक आपत्तीचा थेट परिणाम चार प्रमुख जलविद्युत प्रकल्पांवर झाला आहे, ज्यामध्ये ३४१ मेगावॅटचा बुढी गंडकी हायड्रोपावर प्रोजेक्ट, २४.५ मेगावॅटचा दोभान खोला, ३०.९१ मेगावॅटचा यारू खोला आणि १६ मेगावॅटचा माछा खोला प्रकल्पाचा समावेश आहे.
नैसर्गिक संकटाचा मोठा फटका
स्थानिक प्रशासनाच्या अहवालानुसार, भूस्खलनामुळे नदीचा प्रवाह काही काळ अडला होता, त्यानंतर अचानक आलेल्या पुराच्या लाटांमुळे खालच्या बाजूला असलेल्या प्रकल्पांचे प्रचंड नुकसान झाले. यामध्ये प्रकल्पांचे कॅम्प, महागडी यंत्रसामग्री, रस्ते आणि पुलांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले आहे. तसेच, आजूबाजूच्या परिसरातील ३५ पेक्षा जास्त घरांचेही नुकसान झाल्याचे समोर आले आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे 'धडा'?
Times Energy Pvt. Ltd. द्वारे विकसित करण्यात आलेले हे प्रकल्प सध्या खाजगी किंवा सार्वजनिक-खाजगी भागीदारीतून चालवले जात आहेत. हे प्रकल्प नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) किंवा बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) वर सूचीबद्ध नसल्यामुळे भारतीय शेअर बाजारावर याचा थेट परिणाम होणार नाही.
मात्र, हिमालयासारख्या डोंगराळ भागात मोठ्या जलविद्युत प्रकल्पांच्या उभारणीत असलेल्या जोखमींकडे या घटनेने पुन्हा एकदा लक्ष वेधले आहे. भूगर्भीय अस्थिरता आणि हवामानातील अचानक होणारे बदल यामुळे प्रकल्पांना विलंब होऊ शकतो, जो भविष्यात प्रोजेक्टच्या एकूण खर्चात (Cost Overruns) भर घालणारा ठरतो. आता या प्रकल्पांच्या दीर्घकालीन व्यवहार्यतेची तपासणी करण्यासाठी तज्ज्ञांकडून भूगर्भीय सर्वेक्षणाची प्रक्रिया सुरू केली जाणार आहे.