भारताच्या अणुऊर्जा क्षेत्रातील महत्त्वाकांक्षी ५०० मेगावॅटचा Prototype Fast Breeder Reactor (PFBR) आता पूर्णत्वाकडे झुकला आहे. मार्च २०२७ पर्यंत हा प्रकल्प व्यावसायिकरीत्या कार्यान्वित करण्याचे लक्ष्य असून, हे पाऊल भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहे.
कल्पक्कम येथील ५०० मेगावॅट क्षमतेच्या प्रोटोटाइप फास्ट ब्रीडर रिअॅक्टरचे (PFBR) काम अंतिम टप्प्यात पोहोचले आहे. या प्रकल्पाचे संचालन करणाऱ्या 'भारतीय नाभिकीय विद्युत निगम लिमिटेड' (BHAVINI) ने मार्च २०२७ पर्यंत हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे ध्येय निश्चित केले आहे. एप्रिल २०२६ मध्ये या रिअॅक्टरने पहिली 'क्रिटिकॅलिटी' गाठली होती, जो या प्रकल्पातील एक अत्यंत महत्त्वाचा तांत्रिक टप्पा होता. भारताच्या तीन-स्तरीय अणुऊर्जा कार्यक्रमाचा हा एक मुख्य भाग असून, देशातील थोरियमच्या साठ्यांचा प्रभावी वापर करण्यासाठी हे पाऊल उचलले जात आहे.
इतर प्रकल्पांची स्थिती
'न्यूक्लियर पॉवर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड' (NPCIL) देखील विविध राज्यांमध्ये अणुऊर्जा क्षमता वाढवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. राजस्थानमधील RAPP-8 प्रकल्प बांधकामाच्या शेवटच्या टप्प्यात असून तो लवकरच ग्रीडला जोडला जाईल. याशिवाय कुडनकुलम (तमिळनाडू), कैगा (कर्नाटक) आणि गोरखपूर (हरियाणा) येथेही बांधकामे वेगाने सुरू आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे महत्त्वाचे?
BHAVINI आणि NPCIL या सरकारी कंपन्या शेअर बाजारात (NSE/BSE) सूचिबद्ध नसल्यामुळे, थेट गुंतवणूक करण्याची संधी नाही. मात्र, या प्रकल्पांमध्ये हजारो कोटींची भांडवली गुंतवणूक होत असल्याने त्याचा मोठा सकारात्मक परिणाम इंजिनिअरिंग, स्टील आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर क्षेत्रातील खासगी कंपन्यांवर होऊ शकतो. 'SHANTI Act 2025' च्या नियमावलीनुसार, भविष्यात सप्लाय चेनमधील कंपन्यांच्या ऑर्डर बुकमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
जोखीम आणि सतर्कता
अणुऊर्जा प्रकल्प हे प्रचंड भांडवल लागणारे आणि दीर्घकाळ चालणारे असतात. यातील 'फर्स्ट-ऑफ-अ-काइंड' तंत्रज्ञानामुळे सुरुवातीच्या काळात तांत्रिक आव्हाने किंवा खर्चात वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे प्रकल्पाची अंमलबजावणी आणि वेळेवर होणारे कामकाज हे या क्षेत्रातील कंपन्यांच्या कामगिरीसाठी महत्त्वाचे ठरेल.