इंडियन ऑईल, बीपीसीएल, एचपीसीएल: इंधन पुरवठा मात्र कायम, पण कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण!

नफ्यावर दबाव आणि शेअर बाजारात चिंता

गेल्या काही महिन्यांपासून, विशेषतः मार्च 2026 च्या आसपास, भारतातील प्रमुख इंधन कंपन्यांवर (OMCs) नफ्याच्या (Profit) बाबतीत मोठा दबाव दिसून येत आहे. इंडियन ऑईल (IOC), बीपीसीएल (BPCL) आणि एचपीसीएल (HPCL) या कंपन्यांचे मूल्यांकन (Valuation) त्यांच्या जागतिक प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे. उदाहरणार्थ, IOC चा P/E रेशो सुमारे 5.65 आहे, तर बीपीसीएलचा 5.38 आणि एचपीसीएलचा 4.69 च्या आसपास आहे. याउलट, शेल (Shell) सारख्या जागतिक कंपन्या 15.2x ते 18.4x आणि एक्सॉनमोबिल (ExxonMobil) 22x ते 24x च्या P/E वर व्यवहार करत आहेत.

वाढत्या किमतींचा फटका

पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे क्रूड ऑईलच्या किमती $100 ते $119 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचल्या आहेत. यामुळे इंधन कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profit) मोठा परिणाम होत आहे. गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs) सारख्या ब्रोकरेज फर्म्सनुसार, सरकारकडून पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरांवर नियंत्रण ठेवले जात असल्याने, कंपन्यांना कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमती ग्राहकांवर लादता येत नाहीत. यामुळे मार्च 2026 मध्ये पेट्रोल आणि डिझेलवरील रिटेल मार्जिन नकारात्मक झाले, ज्यामुळे कंपन्यांचे नुकसान वाढले.

शेअर बाजारात मोठी पडझड

या परिस्थितीचा परिणाम म्हणून, मार्च 2026 मध्ये IOC, BPCL आणि HPCL च्या शेअर्समध्ये मागील दशकातील सर्वात मोठी मासिक घसरण नोंदवली गेली. एचपीसीएलच्या शेअरमध्ये तर ग्लोबल फायनान्शियल क्रायसिसनंतरची सर्वात मोठी घसरण दिसून आली.

एलपीजी आणि एलएनजी पुरवठ्यावर प्रश्नचिन्ह

भारताचे क्रूड ऑईलचे स्रोत जरी वैविध्यपूर्ण असले, तरी एलपीजी (LPG) आणि एलएनजी (LNG) आयातीसाठी देश मोठ्या प्रमाणावर मध्य पूर्वेवर अवलंबून आहे. विशेषतः एलपीजीच्या सुमारे 60% आयातीपैकी 90% माल हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) येतो, जो सध्या संघर्षामुळे धोक्यात आहे. यामुळे, सरकारला घरगुती गॅस आणि सीएनजी (CNG) पुरवठ्याला प्राधान्य द्यावे लागत आहे, जरी त्यामुळे औद्योगिक क्षेत्राला कमी पुरवठा करावा लागत असेल.

तज्ज्ञांची चेतावणी

या चिंताजनक परिस्थितीमुळे, गोल्डमन सॅक्सने एचपीसीएल आणि बीपीसीएलला 'न्यूट्रल' (Neutral) रेटिंग दिली आहे, तर आयओसीला 'सेल' (Sell) रेटिंग दिली आहे. यूबीएस (UBS) ने देखील तिन्ही कंपन्यांचे टार्गेट प्राईस (Target Price) कमी केले आहेत. विशेष म्हणजे, भारतातील एलपीजीचे मोठे स्ट्रॅटेजिक रिझर्व्ह (Strategic Reserves) उपलब्ध नसल्याने आयातीतील व्यत्यय अधिक गंभीर ठरत आहे.

भविष्यातील वाटचाल

सध्या भू-राजकीय तणाव कमी झाल्याने आणि क्रूड ऑईलच्या किमती थोड्या स्थिर झाल्याने कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये तात्पुरती तेजी दिसली आहे. तथापि, विश्लेषकांचे मत आहे की कच्च्या तेलाच्या किमतीतील अस्थिरता आणि नियंत्रित विक्री दर यांसारख्या संरचनात्मक समस्या अजूनही कायम आहेत. त्यामुळे, IOC, BPCL आणि HPCL साठी आगामी काळात मार्जिनवरील दबाव आणि पुरवठा साखळीचे व्यवस्थापन हे महत्त्वाचे मुद्दे राहतील.