सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरीस भारतातील औष्णिक वीज प्रकल्पांमधील कोळशाचा साठा **37 दशलक्ष टन** वरून **24 ते 30 दशलक्ष टन** पर्यंत घसरण्याची शक्यता आहे. वाढती वीज मागणी आणि मान्सूनमुळे होणारे पुरवठ्यातील अडथळे यामागील प्रमुख कारणे आहेत.
कोळसा साठ्यात घट का?
देशातील औष्णिक वीज प्रकल्पांमध्ये कोळशाचा साठा सप्टेंबर अखेरपर्यंत तब्बल 20% नी कमी होण्याची शक्यता आहे. सध्या प्रकल्पांमध्ये सुमारे 37 दशलक्ष टन कोळसा उपलब्ध आहे, जो येत्या महिन्याभरात 24 ते 30 दशलक्ष टन पर्यंत खाली येऊ शकतो. मान्सूनचा काळ सुरू असल्याने कोळसा खाणींमधून वीज प्रकल्पांपर्यंत पोहोचवण्याच्या प्रक्रियेत अडथळे येत आहेत.
सध्या अनेक भागांमध्ये उष्णतेच्या लाटांमुळे विजेची मागणी प्रचंड वाढली आहे. यामुळे वीज प्रकल्पांना अधिक कोळसा जाळावा लागत आहे. त्याचबरोबर, मान्सूनमुळे वाहतूक व्यवस्थेवर परिणाम होत आहे. मात्र, कोळशाचे रेक लोडिंग (Rake Loading) मागील वर्षाच्या तुलनेत वाढले आहे. सरासरी दररोज 436 रेक्स कोळसा पाठवला जात आहे, तर मागील वर्षी हा आकडा 376 होता. तरीही, कोळशाचा वापरही वेगाने होत आहे.
पुरवठा साखळीची सद्यस्थिती
आकडेवारीनुसार, संपूर्ण वीज पुरवठा प्रणालीतील कोळशाचा एकूण साठा सुमारे 148 दशलक्ष टन आहे. हा साठा वीज क्षेत्राच्या सुमारे 62 दिवसांच्या मागणीसाठी पुरेसा आहे. यामुळे तात्पुरत्या पुरवठा व्यत्ययांपासून संरक्षण मिळेल.
कोल इंडिया लिमिटेड (Coal India Limited) सारख्या कंपन्या उत्पादन आणि पुरवठा वाढवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. सरकार कोळसा खाणींचे लिलाव करून आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
धोके आणि देखरेख
गुंतवणूकदारांसाठी आणि वीज क्षेत्रावर लक्ष ठेवणाऱ्यांसाठी, मान्सूनचा जोर आणि त्याचा खाणकाम तसेच वाहतुकीवर होणारा परिणाम यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. मुसळधार पावसामुळे खाणकामावर परिणाम होऊ शकतो किंवा रेल्वे वाहतूक धीम्या गतीने होऊ शकते. जर तापमान दीर्घकाळ सरासरीपेक्षा जास्त राहिले, तर वीज प्रकल्पांवर अधिक भार येईल आणि कोळशाचा साठा वेगाने कमी होऊ शकतो.
गुंतवणूकदार या मासिक अहवालांवर लक्ष ठेवतात कारण ते वीज आणि कोळसा क्षेत्राची कार्यक्षमता दर्शवतात. मान्सून संपल्यानंतर, कोळशाचा साठा वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल.