Whalesbook
पुरवठ्याचे आश्वासन, पण बाजारात चिंता
जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत अस्थिरता असताना, भारतातील सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपन्या (OMCs) IOCL, BPCL आणि HPCL यांनी ग्राहकांना धीर दिला आहे. त्यांनी स्पष्ट केले आहे की पेट्रोल आणि डिझेलचा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यात आला आहे आणि देशात इंधनाची कोणतीही टंचाई नाही.
बाजारातील हालचाल आणि किमतींवरील दबाव
२५ मार्च २०२६ रोजी, IOC चे अध्यक्ष अरविंद सिंग सहनी यांनी BPCL आणि HPCL च्या प्रमुखांसोबत पत्रकार परिषद घेऊन इंधनाच्या टंचाईच्या अफवा फेटाळून लावल्या. त्यांनी सर्व पेट्रोल पंपांवर पुरेसा साठा असल्याचे सांगितले.
या घोषणेनंतर, ब्रेंट क्रूडची किंमत १०० डॉलर्स प्रति बॅरलच्या खाली आल्याने कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये २% पर्यंतची वाढ दिसून आली. मात्र, जागतिक पातळीवर तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार कायम आहे. मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणावामुळे ब्रेंट क्रूड $९८.२८ ते $१०३.०० दरम्यान व्यवहार करत आहे. गोल्डमन सॅक्सच्या अंदाजानुसार, पुरवठ्यातील अडथळ्यांमुळे २०२६ मध्ये ब्रेंट क्रूडची सरासरी किंमत $८५ राहू शकते. तर EIA (Energy Information Administration) च्या मते, तिसऱ्या तिमाहीत किंमत $८० च्या खाली जाऊ शकते, परंतु नजीकच्या काळात ती $९५ पेक्षा जास्तच राहील. भारताच्या सुमारे ८८% तेल गरजा आयातीतून पूर्ण होतात, त्यामुळे या किमतीतील अनिश्चिततेचा थेट परिणाम देशांतर्गत आयाती खर्चावर होतो.
आर्थिक आकडेवारी दर्शवते नफ्यावर परिणाम
IOC, BPCL आणि HPCL या कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन मेट्रिक्स कमी P/E रेशो दर्शवतात, ज्यामुळे त्या अंडरव्हॅल्यूड (undervalued) किंवा आव्हानात्मक परिस्थितीत असल्याचे संकेत मिळतात. IOC चा गेल्या १२ महिन्यांचा (TTM) P/E रेशो ५.५६ ते ६.७३ दरम्यान आहे, तर मार्केट कॅप सुमारे ₹१.९८ ते ₹२.४० ट्रिलियन आहे. BPCL चा TTM P/E ४.९३ ते ५.३८ आणि मार्केट कॅप सुमारे ₹१.२२ ते ₹१.२३ ट्रिलियन आहे. HPCL चा TTM P/E ४.६६ ते ४.७५ आणि मार्केट कॅप ₹७१.६ अब्ज ते ₹७३.८ अब्ज आहे. या कमी P/E रेशोंमुळे गुंतवणूकदारांच्या चिंतेत भर पडू शकते.
IOC ने FY26 च्या पहिल्या नऊ महिन्यांसाठी आपला ग्रॉस रिफायनिंग मार्जिन (GRM) $८.४१ प्रति बॅरल पर्यंत वाढवल्याची नोंद केली आहे, ज्यामुळे त्यांचा नेट प्रॉफिट चारपट झाला. मात्र, एकूण डाउनस्ट्रीम क्षेत्राला मार्जिन कमी होण्याचा सामना करावा लागत आहे. रिपोर्ट्सनुसार, मे २०२२ पासून लागू असलेल्या रिटेल इंधन किमतींच्या गोठवणुकीमुळे IOC, BPCL आणि HPCL यांना वाढलेला खर्च स्वतः सहन करावा लागत आहे. याउलट, ONGC आणि Oil India सारख्या अपस्ट्रीम कंपन्यांना वाढलेल्या क्रूड किमतींमुळे फायदा होत आहे आणि त्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी वाढ झाली आहे.
विश्लेषकांची चिंता: मार्जिनवर ससेमिरा
पुरवठ्याच्या आश्वासनानंतरही, OMCs साठी एक मोठी जोखीम म्हणजे वाढलेला खर्च ग्राहकांवर टाकण्यास असमर्थता. रुपयाचे घसरण (अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ₹९३ च्या जवळ) यामुळे आयातीचा खर्च आणखी वाढला आहे. कोटक इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीजच्या विश्लेषकांनी HPCL वर 'सेल' (Sell) रेटिंग कायम ठेवली आहे, याचे कारण वाढलेल्या क्रूड तेलाच्या किमती आणि किमती निश्चितीवरील मर्यादा आहे. मॅक्वेरीच्या मते, भू-राजकीय तणाव कमी झाला तरी तेलाच्या किमती स्थिर राहण्याची शक्यता आहे आणि पुरवठ्यात व्यत्यय कायम राहिल्यास त्या $११० किंवा त्याहून अधिक वाढू शकतात. रिटेल इंधन किमतींना दिलेला हा दीर्घकाळचा विराम थेट नफ्याच्या मार्जिनवर परिणाम करत आहे, ज्यामुळे अपस्ट्रीम उत्पादकांच्या तुलनेत कंपन्यांच्या नफाक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
पुढील काळ: अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता
विश्लेषकांच्या मते, भू-राजकीय धोके आणि पुरवठा साखळीतील असुरक्षितता यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत अस्थिरता कायम राहील. डाउनस्ट्रीम OMCs ला पुरवठ्याच्या आश्वासनामुळे तात्पुरता फायदा होऊ शकतो, परंतु त्यांची आर्थिक कामगिरी खर्च आणि भविष्यातील रिटेल किंमतींमधील बदलांवर अवलंबून असेल. जोपर्यंत कच्च्या तेलाच्या किमती उच्च राहतील आणि रिटेल किंमतींमध्ये समायोजन मर्यादित असेल, तोपर्यंत अपस्ट्रीम आणि डाउनस्ट्रीम तेल PSU कंपन्यांच्या कामगिरीतील फरक कायम राहण्याची शक्यता आहे.