ऑक्टोबर महिन्यात देशातील वीज वापर **१५९.७६ अब्ज युनिट्सवर** पोहोचला असून, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यात **२१.८८ टक्क्यांची** मोठी वाढ झाली आहे. औद्योगिक मागणीत वाढ झाली असली तरी, हायड्रोपॉवरचे उत्पादन घटल्याने कोळशावरील अवलंबित्व वाढले असून थर्मल प्लांटमधील कोळशाचा साठा चिंतेची बाब ठरत आहे.
ऑक्टोबर २०२६ मध्ये भारतातील विजेच्या वापराचा आकडा १५९.७६ अब्ज युनिट्सवर पोहोचला आहे. मागील वर्षी याच काळात हा आकडा १३१.०७ अब्ज युनिट्स होता, म्हणजेच विजेच्या मागणीत तब्बल २१.८८ टक्क्यांची भर पडली आहे. औद्योगिक आणि व्यावसायिक क्षेत्रातील प्रगतीसह सण-उत्सवांच्या काळात वाढलेली मागणी आणि उन्हाळ्यासारखे तापमान यामुळे ग्रीडवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे.
हायड्रोपॉवर घटल्याने कोळशावर ताण
सध्या वीज निर्मितीच्या स्त्रोतांमध्ये मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत. 'एल निनो'च्या प्रभावामुळे पाऊस कमी झाल्याने हायड्रोपॉवरचे उत्पादन २६ टक्क्यांनी घसरले आहे. या कमतरतेमुळे देशाची वीज व्यवस्था कोळशावर आधारित प्रकल्पांवर अधिक अवलंबून राहिली आहे. ऑक्टोबरमध्ये कोळशाद्वारे वीज निर्मितीमध्ये २५.७ टक्क्यांची वाढ झाली असून, एकूण वीज निर्मितीत कोळशाचा वाटा ७१.७ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे.
थर्मल प्लांटमधील कोळशाचा तुटवडा
कोळशावर अवलंबून राहण्याचे प्रमाण वाढल्याने आता इंधन सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. नियमानुसार थर्मल पॉवर प्लांटमध्ये १९ ते २० दिवसांचा कोळसा साठा असणे आवश्यक आहे, मात्र अनेक प्लांटमध्ये हा साठा आता केवळ ६ दिवसांवर आला आहे. जर मागणी आगामी काळात अशीच उच्च राहिली, तर कोळशाच्या पुरवठा साखळीतील अडथळे वीज निर्मितीसाठी गंभीर संकट निर्माण करू शकतात.
ICRA कडून वाढीचा अंदाज सुधारित
सध्याच्या पुरवठा-बाजूच्या आव्हानांनंतरही, दीर्घकालीन मागणीचे चित्र सकारात्मक आहे. रेटिंग एजन्सी ICRA ने FY2026-27 साठी विजेच्या मागणीचा वाढीचा अंदाज पूर्वीच्या ६.५ टक्क्यांवरून वाढवून ८.५ टक्के केला आहे. ऑक्टोबरमध्ये पीक डिमांड २६०.७३ गिगावॅट्स होती, जी मागील वर्षी २१०.८२ गिगावॅट्स होती. आता गुंतवणूकदार थर्मल प्लांटमधील कोळसा साठा आणि नोव्हेंबरमधील तापमानाचा ग्रीडवर होणारा परिणाम याकडे लक्ष ठेवून आहेत.