भारतात वीज संकट? कोळसा साठा चिंताजनक पातळीवर, उन्हाळ्यामुळे मागणी वाढली

उष्णतेच्या लाटेने वीज ग्रीडला तणाव, कोळसा साठा घटला

भारतातील औष्णिक वीज प्रकल्पांना कोळशाच्या घटलेल्या साठ्याचा सामना करावा लागत आहे. 20 मे पर्यंत, आवश्यक पातळीच्या केवळ 68% कोळसा उपलब्ध आहे, जो गेल्या वर्षी याच काळात 80% होता. सध्या सुरू असलेल्या तीव्र उष्णतेच्या लाटेमुळे देशाच्या ऊर्जा पुरवठ्यावर याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

वाढत्या तापमानामुळे मागणीत मोठी वाढ

तीव्र उन्हामुळे देशातील विजेच्या मागणीत प्रचंड वाढ झाली आहे. 21 मे रोजी विजेची मागणी 270.82 गिगावॅट (GW) च्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचली. सरकारला यावर्षी मागणी 271 GW पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. सेंट्रल इलेक्ट्रिसिटी अथॉरिटी (CEA) नुसार, या हंगामासाठी साधारणपणे 75.2 दशलक्ष टन कोळसा साठा असणे आदर्श आहे.

अनेक प्लांट्सवर गंभीर स्टॉक पातळी

एकूण 222.7 GW क्षमतेच्या 189 औष्णिक वीज प्रकल्पांपैकी, 21 प्लांट्सवर कोळशाचा साठा गंभीर पातळीवर आहे. याचा अर्थ त्यांच्याकडे सामान्य इंधनाच्या गरजेच्या 25% पेक्षाही कमी कोळसा आहे. यापैकी 11 प्लांट्स हे देशांतर्गत कोळशावर चालणारे आहेत. गेल्या वर्षी 23 प्लांट्सची स्थिती अशीच होती.

203.9 GW क्षमतेचे देशांतर्गत कोळसा-आधारित प्लांट्स 48.66 दशलक्ष टन कोळसा साठवून आहेत. हा आकडा आवश्यक असलेल्या 70.19 दशलक्ष टन पैकी 69% आहे. आयात केलेल्या कोळशावर चालणाऱ्या प्लांट्सची परिस्थिती आणखी वाईट आहे. 18.7 GW क्षमतेच्या 17 प्लांट्समध्ये केवळ 2.6 दशलक्ष टन कोळसा आहे, जो त्यांच्या आवश्यक असलेल्या 5.0 दशलक्ष टन पैकी केवळ 51% आहे.

राष्ट्रीय कोळसा उत्पादन उद्दिष्ट्ये

आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आणि वाढत्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी, भारताचे लक्ष्य FY27 पर्यंत 1.31 अब्ज टन (BT) कोळसा उत्पादन करण्याचे आहे. कोल इंडियाचे उत्पादन 1 BT करण्याचे लक्ष्य आहे, तर खाजगी कंपन्या 228 दशलक्ष टन आणि सिंगारेणी कोलियरीज कंपनी (SCCL) 79 दशलक्ष टन योगदान देतील. FY25 मध्ये, कोळसा उत्पादनात 4.98% वाढ होऊन 1.05 BT चा विक्रमी उच्चांक गाठला होता.