भारताची विंड पॉवर क्षमता **58 GW** वर पोहोचली असून **2030** पर्यंत **107 GW** चे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. यामुळे भारत जर्मनीला मागे टाकून जगातील तिसरी मोठी विंड एनर्जी हब बनण्याच्या वाटेवर आहे, मात्र गुंतवणूकदारांनी नवीन नियमावली आणि पेमेंट जोखमींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
पवन ऊर्जेत भारताचा दबदबा
भारत आता जागतिक अक्षय ऊर्जा नकाशावर एक प्रमुख केंद्र म्हणून उभारत आहे. सद्यस्थितीत भारताची स्थापित पवन ऊर्जा क्षमता 58 GW इतकी आहे, तर सरकारने 2030 पर्यंत 107 GW आणि 2035 पर्यंत 155 GW चा महत्त्वाकांक्षी टप्पा गाठण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. सध्या 77 GW क्षमतेसह आघाडीवर असलेल्या जर्मनीला भारत लवकरच मागे टाकेल असे दिसत आहे.
मॅन्युफॅक्चरिंग आणि निर्यातीचा जोर
केवळ वीज निर्मितीच नाही, तर उत्पादनातही भारत 'आत्मनिर्भर' झाला आहे. देशांतर्गत टर्बाइन उत्पादन क्षमता आता वार्षिक 24 GW वर पोहोचली असून, स्थानिक पातळीवर 70 ते 80 टक्क्यांपर्यंत व्हॅल्यू ॲडिशन केले जात आहे. भारतीय कंपन्यांच्या जागतिक कामगिरीचे उदाहरण द्यायचे तर, गेल्या आर्थिक वर्षात विंड उपकरणांची निर्यात ₹12,000 कोटींच्या पुढे गेली आहे. यात Suzlon Energy सारख्या कंपन्यांसोबतच Vestas, Siemens Gamesa आणि GE सारख्या जागतिक कंपन्याही मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहेत.
नवीन आव्हाने आणि गुंतवणूकदारांसाठी इशारा
दीर्घकालीन चित्रात आशावाद असला तरी, काही तांत्रिक आणि नियामक बदल गुंतवणूकदारांनी समजून घेणे गरजेचे आहे. 31 ऑगस्ट 2026 रोजी CERC ने 'थर्ड अमेंडमेंट टू द डेव्हिएशन सेटलमेंट मेकॅनिझम' लागू केले आहे. या नवीन नियमांमुळे कंपन्यांना मिळणारी 'मस्ट-रन' सवलत काढून घेण्यात आली आहे. आता कंपन्यांना वीज पुरवठ्याचे वेळापत्रक तंतोतंत पाळावे लागणार आहे, अन्यथा मोठ्या दंड भरावा लागू शकतो. यामुळे ऑपरेटिंग मार्जिन्सवर दबाव येण्याची शक्यता आहे.
DISCOMs आणि पायाभूत सुविधांचा अडथळा
या क्षेत्रातील प्रमुख अडथळा म्हणजे राज्य सरकारी वीज वितरण कंपन्यांची (DISCOMs) आर्थिक स्थिती. या कंपन्यांकडून मिळणाऱ्या पेमेंटमधील विलंबामुळे स्वतंत्र वीज उत्पादकांच्या कॅश फ्लोवर परिणाम होत आला आहे. तसेच, वाढत्या क्षमतेनुसार ग्रीड आणि ट्रान्समिशन इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या कामात होणारा विलंब प्रकल्प वेळेत पूर्ण होण्याबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहे. चेन्नईत होणाऱ्या Windergy India 2026 या इव्हेंटमध्ये यावर सविस्तर चर्चा अपेक्षित आहे.