ऑगस्ट महिन्यात भारताने रशियाकडून कच्च्या तेलाची आयात **2.1 दशलक्ष बॅरल्स प्रति दिवस (mbpd)** पर्यंत कमी केली आहे, जी जुलैच्या तुलनेत **26%** घसरण आहे. रशिया आजही भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार असला, तरी कमी होत असलेले डिस्काउंट आणि लॉजिस्टिक्स खर्चामुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष या क्षेत्राकडे वळले आहे.
ऑगस्ट 2026 मध्ये भारताची रशियन कच्च्या तेलावरील निर्भरता कायम राहिली असली तरी आयातीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे. रशियाने भारताच्या एकूण तेलाच्या आयातीपैकी 45% वाटा पुरवला आहे. मात्र, जुलै महिन्यातील 2.8 mbpd च्या उच्चांकावरून ही संख्या 2.1 mbpd वर आली आहे. या घसरणीमागे रिफायनरीजची देखभाल दुरुस्ती (Maintenance) आणि चीनसारख्या देशांकडून वाढलेली स्पर्धा ही प्रमुख कारणे आहेत. एकूण भारतीय कच्च्या तेलाची आयातही 8.4% नी घसरून 4.62 mbpd वर आली आहे.
व्यापार संबंधांमधील नवा बदल
भारत आता केवळ रशियाकडून तेल घेत नाही, तर रशियाला गॅसोलीनची निर्यातही करत आहे. नायरा एनर्जीच्या (Nayara Energy) वाडिनार रिफायनरीसह अनेक भारतीय रिफायनरीजनी रशियाच्या अंतर्गत बाजारपेठेला आधार देण्यासाठी गेल्या दोन महिन्यांत सुमारे 1 दशलक्ष बॅरल्स गॅसोलीन निर्यात केले आहे.
रिफायनिंग मार्जिनवर (GRMs) ताण
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे रशियन तेलावर मिळणारे आकर्षक डिस्काउंट आता कमी होऊ लागले आहेत. अनेक रशियन कार्गो आता जागतिक 'ब्रेंट क्रूड' (Brent Crude) किमतींच्या जवळ व्यापार करत आहेत. यासोबतच सागरी मार्गावरील तणावामुळे वाढलेले विमा हप्ता आणि लॉजिस्टिक खर्च यामुळे भारतीय रिफायनरीजचे ग्रॉस रिफायनिंग मार्जिन (GRMs) दबावाखाली येऊ शकते. Reliance Industries, Indian Oil Corporation, BPCL आणि HPCL यांसारख्या कंपन्यांच्या आगामी तिमाही निकालांवर या घटकांचा थेट परिणाम दिसण्याची शक्यता आहे.
अमेरिकेची भूमिका महत्त्वाची
रशियाकडून कच्च्या तेलाची आयात होत असतानाच, भारताच्या गॅस गरजांसाठी अमेरिका आता प्रमुख पुरवठादार बनली आहे. ऑगस्टमध्ये भारताच्या एकूण एलपीजी (LPG) आयातीत 51% आणि एलएनजी (LNG) आयातीत 38% वाटा अमेरिकेचा होता.