रशियातील इंधन टंचाईवर मात करण्यासाठी भारताने मागील दोन महिन्यांत सुमारे **१० लाख बॅरल** पेट्रोल रशियाला पुरवले आहे. ड्रोन हल्ल्यांमुळे रशियन रिफायनरींचे नुकसान झाल्याने हा पुरवठा अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे, मात्र यामुळे जागतिक स्तरावर भारताच्या तेल व्यापार धोरणाबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
वाडिनार रिफायनरी आणि Nayara Energy ची भूमिका
या पेट्रोल पुरवठ्यामध्ये गुजरातच्या वाडिनार रिफायनरीचा वाटा सिंहाचा आहे. ही रिफायनरी Nayara Energy द्वारे चालवली जाते. विशेष म्हणजे, रशियन ऊर्जा कंपनी Rosneft चा यात सुमारे ५० टक्के हिस्सा आहे. भारत रशियाकडून स्वस्त दरात कच्चे तेल खरेदी करतो आणि त्यावर प्रक्रिया करून तयार इंधन पुन्हा रशियाला पाठवत आहे, हे एक मोठे भू-राजकीय समीकरण बनले आहे.
गुंतागुंतीची लॉजिस्टिक यंत्रणा
आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे हा व्यापार सामान्य मार्गाने होत नाहीये. मिळालेल्या माहितीनुसार, ही पेट्रोलची खेप 'सँक्शन्ड टँकर फ्लीट' (Sanctioned Tanker Fleets) द्वारे पाठवली जात आहे. अनेकदा भूमध्य समुद्रात जहाजांचे ट्रॅकिंग (AIS) बंद करून, 'शिप-टू-शिप' पद्धतीने हा माल रशियापर्यंत पोहोचवला जात आहे, जेणेकरून आंतरराष्ट्रीय यंत्रणांना याचा थांगपत्ता लागू नये.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा?
जरी Nayara Energy ही एक खासगी कंपनी असली, तरी या व्यापार पद्धतीचा परिणाम भारतीय ऊर्जा क्षेत्रावर होऊ शकतो. जागतिक स्तरावर यावर कडक नजर ठेवली जात आहे. जर भू-राजकीय दबाव वाढला, तर लॉजिस्टिक खर्च वाढू शकतो किंवा भारताला 'सेकंडरी सँक्शन्स'चा (Secondary Sanctions) सामना करावा लागू शकतो. रशियाने २०२७ पर्यंत पेट्रोल निर्यातीवर बंदी घातली असल्याने, भारताकडून इंधनाची मागणी आगामी काळात कायम राहण्याची शक्यता आहे. गुंतवणूकदारांनी सरकारी धोरणे आणि जागतिक क्रूड ऑईलच्या किमतींवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.