ऑक्टोबर २०२६ मध्ये भारतातील कोळशावर आधारित वीज निर्मितीमध्ये **२५.७%** ची मोठी वाढ झाली आहे. हायड्रो पॉवरमधील **२६%** घसरणीमुळे थर्मल पॉवर प्लांटवरचा ताण वाढला असून, औद्योगिक मागणी पूर्ण करण्यासाठी कोळशाचा वापर निर्णायक ठरत आहे.
ऑक्टोबर २०२६ मध्ये भारताच्या वीज निर्मिती क्षेत्राने एक मोठी परीक्षा अनुभवली, जिथे ग्रीड स्थिर ठेवण्यासाठी देशाला कोळशावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून राहावे लागले. 'Grid-India' च्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कोळसा आधारित वीज निर्मितीत २५.७% वाढ झाली आहे. ही गेल्या ३ वर्षांतील सर्वाधिक वाढ आहे. हायड्रो पॉवर निर्मितीमध्ये २६% घट झाल्याने निर्माण झालेली पोकळी भरून काढण्यासाठी थर्मल पॉवर प्लांटना पुढे यावे लागले.
थर्मल पॉवर प्लांटवरचा दबाव
या वाढीव उत्पादनामुळे वीज कपात टळली असली, तरी थर्मल इन्फ्रास्ट्रक्चरवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. सध्या १९१ पैकी १०० कोळसा आधारित प्रकल्पांमध्ये इंधनाचा साठा अत्यंत कमी आहे. या जोखमीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी सरकारने ११२ कॅप्टिव्ह पॉवर प्लांटना डिसेंबर २०२६ पर्यंत पूर्ण क्षमतेने चालवण्याचे आदेश दिले आहेत.
कोल इंडियावर अतिरिक्त जबाबदारी
कोळसा पुरवठा साखळीवरही मोठा दबाव असून 'Coal India Limited' ने ऑक्टोबरमध्ये वार्षिक १९.३% उत्पादन वाढ नोंदवली आहे. खाणीतून प्लांटपर्यंत इंधन पोहोचवण्यासाठी मोठी कसरत केली जात आहे. वाढीव उत्पादनामुळे महसुलाला मदत होत असली, तरी प्लांटची यंत्रणा आणि देखभालीचा खर्च भविष्यात चिंतेचा विषय ठरू शकतो.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे
ऊर्जा क्षेत्राची हवामानावर असलेली अवलंबून राहण्याची वृत्ती या आकडेवारीतून स्पष्ट होते. हायड्रो पॉवर अपयशी ठरल्यास कोळशाची मागणी वाढते, ज्यामुळे लॉजिस्टिक आणि पुरवठ्याबाबत अल्पकालीन जोखीम निर्माण होते. गुंतवणूकदारांनी आता प्लांटमधील इंधन साठ्यावर आणि पावसाच्या पॅटर्नवर बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.