भारत आणि चीनमध्ये ऐतिहासिक बदल! शतकात पहिल्यांदा जीवाश्म इंधनावरील वीज निर्मिती घटली

शतकातील पहिली घट: नवीकरणीय ऊर्जेचा विजय

एनर्जी थिंक टँक एम्बरने (Ember) नोंदवलेल्या आकडेवारीनुसार, 2025 मध्ये भारत आणि China मधील जीवाश्म इंधनावरील वीज निर्मितीतील घट ही या शतकातील एक महत्त्वपूर्ण घटना आहे. हा बदल जागतिक ऊर्जा ट्रेंडमध्ये मोठे बदल दर्शवतो.

भारताचा सौर आणि पवन ऊर्जेतील विक्रम

भारतातील जीवाश्म इंधनावर आधारित वीज निर्मिती 52 टेरावॅट-तास (TWh) ने कमी झाली, जी 3.3% ची घट आहे. यामागे नवीकरणीय ऊर्जेचा (Renewable Energy) विक्रमी विस्तार हे मुख्य कारण ठरले. विशेषतः, सौर ऊर्जा निर्मिती 53 TWh ने वाढली, जी 37% ची वाढ आहे. 2025 मध्ये भारताने अमेरिकेपेक्षा जास्त सौर क्षमता स्थापित केली. पवन ऊर्जा निर्मितीत 22 TWh ची वाढ झाली, तर चांगल्या मान्सूनमुळे जलविद्युत (Hydro) निर्मिती 21 TWh ने वाढली. नवीकरणीय ऊर्जेची वाढ एकूण वीज मागणी वाढीच्या दुप्पट होती.

मागणीतील नरमाई आणि कोळशाचा वाटा घटला

2025 मध्ये, भारतातील एकूण वीज मागणी 2.4% ने वाढली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत कमी होती. सौम्य उन्हाळी तापमान आणि मंदावलेली औद्योगिक गती यामुळे मागणी कमी राहिली. परिणामी, कोळशावर आधारित वीज निर्मिती 44 TWh ने, म्हणजेच 2.9% ने घसरली. या बदलामुळे भारतातील वीज मिश्रणात कोळशाचा वाटा 2024 मधील 75% वरून घसरून 71% झाला.

जागतिक ऊर्जा संक्रमणाला गती

भारत आणि China मधील हे बदल जागतिक ऊर्जा व्यवस्थेत होणारे व्यत्यय लक्षात घेता घडत आहेत. युक्रेनमधील युद्ध आणि इतर भू-राजकीय तणावामुळे जीवाश्म इंधनाच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे. या प्रमुख अर्थव्यवस्थांमधून जीवाश्म इंधनापासून दूर जाण्याचा कल जागतिक ऊर्जा संक्रमणाला (energy transition) गती देत आहे. यामुळे ऊर्जा उत्पादक आणि नवीकरणीय तंत्रज्ञान कंपन्यांसाठी नवीन संधी निर्माण होत आहेत, तसेच ऊर्जा सुरक्षा आणि हवामान ध्येयांवर याचा महत्त्वपूर्ण परिणाम होणार आहे.