केंद्र सरकारने 'गोबर्धन' (GOBARdhan) योजनेसाठी ₹23,731 कोटींच्या भरीव निधीला मंजुरी दिली आहे. FY27 ते FY36 पर्यंत चालणाऱ्या या योजनेचा उद्देश कॉम्प्रेस्ड बायो-गॅस (CBG) चे उत्पादन वाढवणे आहे. नवीन नियमांनुसार गॅस वितरकांसाठी ब्लेंडिंग (Blending) अनिवार्य केले असून, CBG ची किंमत ₹2,110 प्रति MMBTU निश्चित केली आहे.
गोबर्धन योजना: ₹23,731 कोटींना केंद्राची मंजुरी
केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 'गोबर्धन राष्ट्रीय सर्कुलर बायोएनर्जी स्कीम'ला अधिकृतपणे मंजुरी दिली आहे. या योजनेअंतर्गत देशांतर्गत कॉम्प्रेस्ड बायो-गॅस (CBG) उत्पादन वाढवण्यासाठी ₹23,731 कोटी इतका निधी मंजूर करण्यात आला आहे. 2026-27 आर्थिक वर्षापासून ते 2035-36 पर्यंत ही योजना राबवली जाईल. आयातीत नैसर्गिक वायूवरील (Natural Gas) अवलंबित्व कमी करून, बायो-एनर्जीसाठी एक स्वदेशी इकोसिस्टम (Ecosystem) तयार करणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे बदल
या योजनेत गुंतवणूकदार आणि उद्योगांसाठी दोन महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे या क्षेत्रातील जोखीम कमी होईल. सरकारने CBG साठी ₹2,110 प्रति MMBTU असा नियंत्रित दर निश्चित केला आहे. यामुळे उत्पादकांना त्यांच्या उत्पन्नाची स्पष्टता मिळेल. दुसऱ्या महत्त्वाच्या बदलामध्ये, सिटी गॅस डिस्ट्रिब्युशन (CGD) कंपन्यांसाठी CBG ब्लेंडिंग (Blending) अनिवार्य केले आहे. या कंपन्यांना त्यांच्या नेटवर्कमध्ये CBG मिसळावे लागेल. FY27 मध्ये 3%, FY28 मध्ये 4% आणि FY29 पासून 5% पर्यंत हे ब्लेंडिंग वाढवले जाईल. यामुळे बायो-एनर्जी प्रकल्पांसमोरील सर्वात मोठी अडचण, म्हणजेच मागणीची अनिश्चितता, दूर होईल.
भांडवली मदतीची तरतूद
नवीन बायो-एनर्जी प्लांट उभारण्यासाठी येणारा सुरुवातीचा खर्च कमी करण्यासाठी, योजनेअंतर्गत प्रति टन प्रतिदिन (TPD) क्षमतेसाठी ₹2 कोटींपर्यंत भांडवली मदत दिली जाईल. यामुळे कंपन्यांवरील सुरुवातीच्या भांडवली खर्चाचा भार कमी होईल आणि गुंतवणुकीवरील परतावा (ROI) वाढण्यास मदत होईल. तसेच, लहान कंपन्यांना कर्ज मिळवण्यासाठी क्रेडिट गॅरंटीची (Credit Guarantee) तरतूदही यात समाविष्ट आहे.
अंमलबजावणीतील आव्हाने
जरी आर्थिक मदत मोठी असली, तरी भूतकाळातील काही योजनांप्रमाणे (उदा. SATAT) या योजनेच्या अंमलबजावणीतही आव्हाने येऊ शकतात. विशेषतः, कच्च्या मालाची (Feedstock) जमवाजमव करणे आणि प्लांट वेळेत कार्यान्वित करणे यांसारख्या समस्यांकडे लक्ष द्यावे लागेल. कोणत्याही कंपनीचे व्यावसायिक यश हे कार्यक्षम पुरवठा साखळी (Supply Chain) तयार करण्यावर आणि कचऱ्यापासून इंधन बनवण्याच्या तांत्रिक बाबींवर अवलंबून असेल.
CGD कंपन्यांचे नियमपालन (Compliance) देखील या क्षेत्राच्या वाढीसाठी महत्त्वाचे ठरेल. ब्लेंडिंगचे नियम लागू झाल्यावर, पुरवठा साखळीची कार्यक्षमता हा एक महत्त्वाचा घटक बनेल. प्लांट कार्यान्वित होण्याच्या वेळा आणि ग्रीडला (Grid) पुरवल्या जाणाऱ्या CBG चे प्रत्यक्ष प्रमाण यावर या ₹23,731 कोटींच्या गुंतवणुकीचा खरा परिणाम अवलंबून असेल.