Whalesbook
वीज मार्केटमध्ये झळाळी, REC मार्केटमध्ये 'धक्का'
भारतातील ऊर्जा बाजारपेठेत एप्रिल २०२६ मध्ये मोठी तेजी दिसून आली. Indian Energy Exchange (IEX) ने एकूण वीज व्यापारात (Electricity Trade Volumes) वर्ष-दर-वर्ष 16.6% ची वाढ नोंदवत 12,341 दशलक्ष युनिट्स (MU) चा टप्पा गाठला. यामागे 256 GW ची सर्वकालीन उच्च वीज मागणी, बदलते हवामान आणि उन्हाळ्याच्या तीव्रतेचा मोठा वाटा होता. एक्सचेंजच्या रिअल-टाइम मार्केट (RTM) मध्ये 30.2% वाढ होऊन व्हॉल्यूम 5,069 MU वर पोहोचला, तर डे-अहेड मार्केट (DAM) मध्ये 8.7% वाढीसह 4,624 MU चा व्यापार झाला. RTM मध्ये सरासरी किंमत ₹4.82 आणि DAM मध्ये ₹5.26 प्रति युनिट राहिली.
ग्रीन एनर्जीत किरकोळ वाढ, REC मार्केट कोलमडले
दुसरीकडे, IEX च्या ग्रीन मार्केटमध्ये (Green Day-Ahead आणि Green Term-Ahead) 7.5% ची वाढ होऊन 841 MU चा व्यापार झाला. मात्र, रिन्यूएबल एनर्जी सर्टिफिकेट (REC) मार्केटमध्ये परिस्थिती खूपच बिकट दिसली. या मार्केटमध्ये व्हॉल्यूममध्ये तब्बल 59.4% ची घसरण होऊन केवळ 1.18 लाख RECs चा व्यवहार झाला. विक्रमी घसरण असूनही, REC चे क्लिअरिंग प्राइस ₹339 आणि ₹370 पर्यंत वाढले, जे या मार्केटमध्ये काहीतरी संरचनात्मक समस्या असल्याचे दर्शवते.
विश्लेषण: तेजी आणि मंदीमागील कारणे
भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रातील या वेगळ्या कामगिरीमुळे काही महत्त्वाचे ट्रेंड समोर आले आहेत. एप्रिलमध्ये एकूण ऊर्जा वापरामध्ये 4% वाढ होऊन तो 154 अब्ज युनिट्स पर्यंत पोहोचला. औद्योगिक, व्यावसायिक आणि घरगुती गरजांमुळे विजेची मागणी मजबूत आहे. भारत सरकारने २०३० पर्यंत ५०० GW रिन्यूएबल एनर्जीचे लक्ष्य ठेवले असले तरी, REC मार्केटमधील ही घसरण दर्शवते की ग्रीन एनर्जीचे गुणधर्म (Attributes) मॉनिटाइज करण्याच्या यंत्रणेत अडचणी येत आहेत. यामध्ये रिन्यूएबल पर्चेस ऑब्लिगेशन (RPO) अंमलबजावणी, जास्त पुरवठा किंवा नियामक गुंतागुंत यासारख्या समस्या असू शकतात.
विश्लेषकांची चिंता
REC मार्केटमधील ही मोठी घसरण चिंताजनक आहे. विश्लेषकांचे मत (Analyst Sentiment) या शेअरबाबत संमिश्र आहे, अनेकांनी 'न्यूट्रल' किंवा 'मॉडरेट सेल' रेटिंग दिली आहे. त्यांचे टार्गेट प्राईस ₹121 ते ₹141 च्या दरम्यान आहे. 'व्हॉल्यूम आणि मार्जिन रेझिलियन्स' (Volume and Margin Resilience) बाबतही चिंता व्यक्त केली जात आहे. सेंट्रल इलेक्ट्रिसिटी रेग्युलेटरी कमिशन (CERC) ची मार्केट कपलिंगसाठीची नवीन नियमावली देखील अनिश्चितता वाढवू शकते. IEX चा वीज व्यापारात ९८% पेक्षा जास्त मार्केट शेअर असूनही, REC मार्केटची कमजोरी कंपनीच्या एकूण महसूल आणि वाढीवर परिणाम करू शकते. सध्या कंपनीचा P/E रेशो २३ पट असून मार्केट कॅप ₹11,300 कोटी आहे.
पुढील दिशा
भविष्याचा विचार करता, IEX च्या आर्थिक कामगिरीत सातत्य दिसून आले आहे. FY26 मध्ये महसूल आणि PAT मध्ये दुहेरी अंकी वाढ झाली होती, तर वीज व्हॉल्यूम 141.1 BU पर्यंत पोहोचले होते. पुढील REC ट्रेडिंग सत्रांमध्ये (May 2026) एप्रिलमधील घसरण ही तात्पुरती होती की टिकाऊ, हे स्पष्ट होईल, ज्याचा परिणाम कंपनीच्या भविष्यातील वाटचालीवर होईल.