Whalesbook
ऊर्जा सुरक्षेसाठी ग्रीन हायड्रोजनकडे वाटचाल
जागतिक स्तरावर अस्थिरता वाढल्याने भारताची ऊर्जा सुरक्षा (Energy Security) हा चिंतेचा विषय बनला आहे. या पार्श्वभूमीवर Hero Future Energies (HFE) ने आपल्या व्यवसायाची दिशा ग्रीन हायड्रोजनच्या निर्मितीकडे वळवली आहे. केवळ हवामान बदलावर मात करण्यासाठीच नव्हे, तर वाढत्या स्पर्धात्मक रिन्यूएबल एनर्जी क्षेत्रात अधिक मार्जिन मिळवण्यासाठीही कंपनीला हा निर्णय महत्त्वाचा वाटतो. यामुळे HFE एक उदयोन्मुख आणि वेगाने वाढणाऱ्या बाजारपेठेत आपले स्थान निर्माण करू शकेल.
एनर्जी सिक्युरिटीला सर्वोच्च प्राधान्य
भारतात रिन्यूएबल एनर्जीकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला आहे. अलीकडील जागतिक पुरवठा साखळीतील (Global Supply Chain) व्यत्ययांमुळे हवामान बदलापेक्षा ऊर्जा सुरक्षा ही अधिक गंभीर समस्या बनली आहे, असे कंपनीचे चेअरमन आणि मॅनेजिंग डायरेक्टर राहुल मुंजाल यांनी म्हटले आहे. भारताच्या प्रचंड वाढणाऱ्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी उद्योगाने सध्याच्या 'गिगावॉट्स' (Gigawatts) टार्गेट्सच्या पलीकडे जाऊन 'टेरावॉट्स' (Terawatts) स्केलचे उद्दिष्ट ठेवले पाहिजे, यावर त्यांनी जोर दिला. सध्या भारत आपल्या गरजेचा सुमारे 88-91% कच्चा तेल आयात करतो, ज्यामुळे देशाचे जागतिक किमतींतील चढ-उतार आणि पुरवठ्यातील व्यत्ययांमुळे मोठे नुकसान होऊ शकते.
ग्रीन हायड्रोजन: अधिक नफ्याची संधी
2012 मध्ये स्थापन झालेली आणि KKR सारख्या गुंतवणूकदारांचा पाठिंबा असलेली HFE आता आपले सर्व प्रयत्न ग्रीन हायड्रोजनवर केंद्रित करत आहे. कंपनीकडे सुमारे 10 GW ची कार्यरत रिन्यूएबल एनर्जी क्षमता आहे आणि ती आणखी वाढवण्याची योजना आहे. मात्र, पवन आणि सौर ऊर्जा निर्मितीचे क्षेत्र अधिकाधिक 'कमोडिटाईज्ड' होत चालले आहे, असे कंपनीचे मत आहे. मुंजाल म्हणाले की, HFE ला या क्षेत्रांतील किमतींच्या स्पर्धेत (Price Wars) अडकायचे नाही, तर नफ्यावर लक्ष केंद्रित करायचे आहे. ग्रीन हायड्रोजन, जरी सध्या उत्पादनासाठी महाग असले तरी, कंपनीला मजबूत मार्जिन आणि वाढीसाठी पुढील क्षेत्र म्हणून दिसत आहे. जानेवारी 2023 मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या भारताच्या नॅशनल ग्रीन हायड्रोजन मिशनचा (National Green Hydrogen Mission) उद्देश देशाला जागतिक स्तरावर आघाडीवर नेणे हा आहे, ज्यामध्ये 2030 पर्यंत 5 मिलियन मेट्रिक टन प्रति वर्ष (MMTPA) ग्रीन हायड्रोजन उत्पादन करण्याचे लक्ष्य आहे. भारतीय ग्रीन हायड्रोजन मार्केट 2025 मध्ये अंदाजे $6.5 बिलियन वरून 2032 पर्यंत $13 बिलियन आणि 2034 पर्यंत $35 बिलियन पर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे. HFE चे सुरुवातीपासूनच या क्षेत्रात सक्रिय असणे, पायलट प्रोजेक्ट्स आणि Ohmium International सोबत 1000 MW उत्पादन सुविधांसाठी भागीदारी, या सर्व गोष्टी तिला या बाजारपेठेत एक 'अर्ली मूव्हर' म्हणून स्थान देतात.
बाजारातील आव्हाने आणि सरकारी पाठिंबा
भारतातील Adani Green Energy आणि ReNew Energy सारख्या इतर मोठ्या रिन्यूएबल एनर्जी कंपन्या देखील वेगाने विस्तार करत आहेत. त्यांच्या मार्केट व्हॅल्युएशनमध्ये (Market Valuations) वेगाने वाढीच्या अपेक्षा दिसून येतात. Tata Power च्या रिन्यूएबल विभागाचाही यात समावेश आहे. खाजगी मालकीची (Privately Held) कंपनी असूनही, HFE ला KKR कडून सप्टेंबर 2022 मध्ये $450 मिलियन चे मोठे गुंतवणूक मिळाले आहे, ज्याने कंपनीचे मूल्य त्यावेळी $1 बिलियन पेक्षा जास्त होते. मात्र, ग्रीन हायड्रोजनचा मार्ग सोपा नाही. तंत्रज्ञान सुधारल्याने आणि उत्पादन वाढल्याने उत्पादनाचा खर्च कमी होण्याची अपेक्षा आहे, जो 2030 पर्यंत $2.4 प्रति किलो पर्यंत पोहोचू शकतो, परंतु हा खर्च अजूनही एक महत्त्वाचा अडथळा आहे. ग्रीन हायड्रोजनची वाहतूक करणे आव्हानात्मक आहे, त्यामुळे अनेकदा जागेवरच उत्पादन आणि मोठ्या प्रमाणावर इन्फ्रास्ट्रक्चर (Infrastructure) विकसित करण्याची गरज भासते. भारतीय सरकार या क्षेत्राला प्रोत्साहन देण्यासाठी आर्थिक सवलती आणि प्रोत्साहन योजनांसह (Incentives) मजबूत धोरणात्मक पाठिंबा (Policy Support) देत आहे.
संभाव्य धोके
आशावादी दृष्टिकोन असूनही, महत्त्वपूर्ण धोके कायम आहेत. Hero Future Energies एका अशा उद्योगात कार्यरत आहे जिथे मोठ्या भांडवलाची (Capital-Heavy) गरज आहे आणि जे क्षेत्र अजूनही नवीन आहे. ग्रीन हायड्रोजन उत्पादनाचा उच्च खर्च हे प्रमुख आव्हान आहे, जरी भविष्यात त्यात घट अपेक्षित असली तरी. जागेवर उत्पादन आणि वाहतुकीच्या व्यावहारिक अडचणी मोठ्या लॉजिस्टिकल (Logistical) समस्या निर्माण करू शकतात. HFE च्या महत्त्वाकांक्षी विस्ताराच्या योजना, ज्यामध्ये 2030 पर्यंत 30 GW पर्यंत पोहोचण्यासाठी $20 बिलियन ची गुंतवणूक समाविष्ट आहे, त्यासाठी डेट (Debt) आणि इक्विटी (Equity) फायनान्सिंगवर अवलंबून राहावे लागेल, ज्यात अस्थिरतेचा धोका आहे. Adani Green Energy आणि Tata Power सारख्या कंपन्यांकडून स्पर्धाही वाढत आहे. KKR सारख्या मोठ्या गुंतवणूकदारांकडून निधी मिळाला असला तरी, खाजगी कंपनी असल्याने सार्वजनिक बाजाराकडून त्वरित प्रमाणीकरण (Public Market Validation) मिळवणे कठीण आहे. कंपनीचे उद्दिष्ट "उद्दिष्टासाठी नफा" (Profit for Purpose) मिळवणे आणि 'हेडलाईन्स' टाळणे हे आहे, जे एक शिस्तबद्ध दृष्टिकोन दर्शवते. मात्र, ग्रीन हायड्रोजनसारख्या क्षेत्रातून उच्च मार्जिन मिळवण्याचा दबाव खूप मोठा आहे, जे क्षेत्र अजूनही मोठ्या प्रमाणावर किफायतशीर होण्यासाठी प्रयत्न करत आहे. विस्ताराची अंमलबजावणी करताना किंवा ग्रीन हायड्रोजन उत्पादनाच्या जटिलतेचे व्यवस्थापन करताना कोणतीही चूक झाल्यास कंपनीच्या दीर्घकालीन आर्थिक स्थितीवर परिणाम होऊ शकतो.