जागतिक स्तरावर पेट्रोलच्या निर्यातीत **२४%** घट झाली असून रिफायनरीज आता डिझेलच्या उत्पादनावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. या बदलामुळे पेट्रोलचा तुटवडा जाणवू लागला असून, Reliance Industries, IOCL, BPCL आणि HPCL सारख्या कंपन्यांच्या नफ्यावर याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
जागतिक ऊर्जा बाजारपेठेत सध्या मोठे बदल घडत आहेत. रिफायनरीज आता पेट्रोलऐवजी डिझेलच्या उत्पादनाला अधिक प्राधान्य देत आहेत, कारण डिझेलमधून मिळणारा नफा सध्या खूप जास्त आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकेतील डिझेल आणि पेट्रोलच्या किमतींमधील मोठी दरी, जी आता प्रति बॅरल $६० वर पोहोचली आहे. गेल्या वर्षी हे अंतर केवळ $३ इतके कमी होते.
उत्पादनातील बदल आणि परिणाम
OECD देशांच्या आकडेवारीनुसार, दुसऱ्या तिमाहीत पेट्रोलचे उत्पादन २% नी घटले आहे, तर डिझेलचे उत्पादन वाढले आहे. यामुळे पेट्रोलचा साठा (Inventories) वेगाने कमी होत आहे. पेट्रोलची मागणी आजही टिकून असल्याने पुरवठा आणि मागणीतील तफावत वाढून किमती भडकण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
भारतीय कंपन्यांवर काय परिणाम?
भारतीय कंपन्या जसे की Reliance Industries, IOCL, BPCL आणि HPCL यांच्या 'ग्रॉस रिफायनिंग मार्जिन'वर (GRM) याचे थेट पडसाद उमटू शकतात. या कंपन्यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या मिश्रणात (Product Slate) सतत बदल करावे लागतात. जेव्हा डिझेल आणि पेट्रोलच्या किमतीत मोठी तफावत असते, तेव्हा अधिक नफा देणाऱ्या इंधनाचे उत्पादन वाढवणे हे रिफायनरीजसाठी एक आव्हान असते.
याव्यतिरिक्त, नॅफ्थाच्या निर्यातीत झालेली ३०% घट आणि भू-राजकीय तणाव (मध्य पूर्व आणि रशिया-युक्रेन युद्ध) यामुळे इंधनाच्या किमती वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. गुंतवणूकदारांनी आता 'क्रॅक स्प्रेड्स' (Cracking Spreads) कडे बारकाईने लक्ष दिले पाहिजे, कारण हेच रिफायनिंग कंपन्यांच्या नफ्याचे मुख्य सूत्र आहे.