अमेरिकेतील Form Energy या कंपनीने आपल्या 100 तासांपर्यंत चालणाऱ्या बॅटरी तंत्रज्ञानाचा विस्तार करण्यासाठी **$750 दशलक्ष** नवीन निधी उभारला आहे. ही कंपनी खाजगी (private) असल्याने तिचे शेअर्स बाजारात उपलब्ध नाहीत, पण या विकासामुळे जागतिक ऊर्जा साठवणूक तंत्रज्ञानात (energy storage technology) मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे.
एनर्जी स्टोरेज क्षेत्रात मोठी घडामोड
अमेरिकेतील खाजगी (private) एनर्जी टेक्नॉलॉजी कंपनी Form Energy ने सिरीज G फंडिंग राऊंडमध्ये $750 दशलक्ष म्हणजेच सुमारे ₹6,200 कोटींहून अधिक निधी उभारला आहे. T. Rowe Price च्या नेतृत्वाखालील या गुंतवणुकीमुळे कंपनीचा एकूण निधी $2 अब्ज पेक्षा जास्त झाला आहे. हा पैसा वेस्ट व्हर्जिनिया येथील 'फॉर्म फॅक्टरी 1' (Form Factory 1) मध्ये उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी वापरला जाईल.
भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाची सूचना
Form Energy ही एक खाजगी कंपनी असल्यामुळे, भारतीय शेअर बाजारात (NSE, BSE) किंवा इतर कोणत्याही सार्वजनिक मार्केटमध्ये तिचे शेअर्स उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे, सामान्य गुंतवणूकदार थेट या कंपनीत गुंतवणूक करू शकत नाहीत.
100 तासांपर्यंत चालणाऱ्या बॅटरीचे तंत्रज्ञान
Form Energy चे मुख्य तंत्रज्ञान हे आयर्न-एअर बॅटरी (iron-air battery) आहे. सध्या बाजारात उपलब्ध असलेल्या लिथियम-आयन बॅटऱ्या साधारणपणे 2 ते 4 तास ऊर्जा पुरवतात. मात्र, Form Energy ची बॅटरी 100 तास पर्यंत ऊर्जा पुरवू शकते. यामुळे नवीकरणीय ऊर्जेतील (renewable energy) अनियमिततेची समस्या सोडवता येईल, कारण सूर्यप्रकाश नसताना किंवा वारा नसतानाही ही बॅटरी वीज पुरवठा करेल.
या बॅटरीमध्ये लोहाचे ऑक्सिडेशन (oxidation) वापरले जाते, जी एक प्रकारची नियंत्रित गंजण्याची प्रक्रिया आहे. लिथियम, कोबाल्ट आणि निकेलसारख्या महागड्या धातूंऐवजी सहज उपलब्ध आणि स्वस्त लोखंड वापरल्याने, मोठ्या प्रमाणावरील ऊर्जा साठवणुकीचा खर्च कमी होईल. डेटा सेंटर्स आणि औद्योगिक कंपन्यांसाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत उपयुक्त ठरू शकते.
व्यवसायातील धोके आणि आव्हाने
ऊर्जा क्षेत्रावर लक्ष ठेवून असलेल्या गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की Form Energy समोर मोठे व्यावसायिक धोके (execution risks) आहेत. मोठ्या उत्पादन युनिट्सची उभारणी करणे हे हार्डवेअर स्टार्टअप्ससाठी एक मोठे आव्हान असते. कंपनी सध्या प्रयोगिक टप्प्यातून व्यावसायिक उत्पादनाकडे जात आहे.
याव्यतिरिक्त, बॅटरी प्लांट उभारण्यासाठी प्रचंड भांडवलाची गरज असते, ज्यामुळे कंपनीवर आर्थिक दबाव येऊ शकतो. कंपनीला आपल्या आयर्न-एअर सिस्टीमची दीर्घकालीन विश्वासार्हता व्यावसायिक स्तरावर सिद्ध करावी लागेल आणि Google व Xcel Energy सारख्या मोठ्या क्लायंट्ससाठीच्या बॅकलॉगमधील प्रकल्पांची पूर्तता करावी लागेल.
एनर्जी क्षेत्रासाठी भविष्यातील दिशा
जरी भारतीय गुंतवणूकदार Form Energy मध्ये थेट गुंतवणूक करू शकत नसले, तरी कंपनीची प्रगती जागतिक ऊर्जा साठवणूक बाजारासाठी एक महत्त्वाचा संकेत आहे. आयर्न-आधारित स्टोरेजकडे वाटचाल करणे हे या उद्योगातील एक मोठे बदल दर्शवते. यातून महागड्या लिथियम-आयन बॅटऱ्यांवरील अवलंबित्व कमी करण्याची आणि पुरवठा साखळीतील गुंतागुंत टाळण्याची गरज अधोरेखित होते.
नवीकरणीय ऊर्जेचा वापर वाढत असताना, दीर्घकालीन ऊर्जा साठवणुकीची मागणी वाढण्याची अपेक्षा आहे. हे आयर्न-एअर तंत्रज्ञान ग्रिडच्या स्थिरतेसाठी एक मानक उपाय बनेल की इतर तंत्रज्ञान अधिक किफायतशीर ठरतील, यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. या मोठ्या प्रकल्पांचे यशस्वी व्यावसायिक कामकाज आणि लिथियम-आयन बॅटरीच्या खर्चाशी स्पर्धा करण्याची त्यांची क्षमता हे आगामी काळात पाहण्यासारखे ठरेल.