भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रात एल निनोमुळे (El Nino) येत्या काळात **18 TWh** वीज निर्मितीचा मोठा तुटवडा निर्माण होण्याची शक्यता आहे. यामुळे अक्षय ऊर्जेचे उत्पादन कमी होऊन कोळशाचा वापर वाढू शकतो.
एल निनोचा ऊर्जा निर्मितीवर परिणाम
सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर (CREA) च्या अहवालानुसार, एल निनो हवामानामुळे 2026 ते 2027 च्या दरम्यान भारतातील वीज निर्मितीवर मोठा परिणाम होणार आहे. या हवामानामुळे पाऊस कमी होतो आणि वाऱ्याची दिशा बदलते, ज्याचा फटका पवन ऊर्जा (wind power) आणि जलविद्युत प्रकल्पांना (hydropower) बसू शकतो. यामुळे या स्रोतांकडून मिळणाऱ्या विजेचे उत्पादन घटण्याची शक्यता आहे.
विजेच्या मागणीत वाढ
दुसरीकडे, तापमान वाढीमुळे एसी (AC) आणि कुलिंग उपकरणांचा वापर वाढेल, त्यामुळे विजेची मागणी अचानक वाढेल. अहवालानुसार, कूलिंगसाठी लागणारी अतिरिक्त विजेची मागणी वर्षाला 10 TWh पर्यंत पोहोचू शकते. ही मागणी दिल्लीतील एकूण वार्षिक विजेच्या वापराच्या सुमारे एक चतुर्थांश आहे. जेव्हा पवन आणि जलविद्युत ऊर्जा कमी होते आणि मागणी वाढते, तेव्हा सुमारे 18 TWh वीज तुटवडा निर्माण होऊ शकतो.
कोळशावर अवलंबित्व आणि उत्सर्जन वाढ
या तुटवड्यामुळे वीज ग्रीड (grid) स्थिर ठेवण्यासाठी देशाला कोळशावर अधिक अवलंबून राहावे लागेल. यामुळे 1.7 कोटी टन कार्बन डायऑक्साइडचे उत्सर्जन वाढण्याचा अंदाज आहे. अत्यंत टोकाच्या परिस्थितीत, हे अवलंबित्व 24 TWh पर्यंत वाढू शकते, जे भारताच्या वार्षिक कोळशाच्या वापरातील वाढीचा एक मोठा भाग असेल. यामुळे देशाचे ऊर्जा संक्रमण (energy transition) ध्येय पूर्ण करणे अधिक आव्हानात्मक होईल.
गुंतवणुकीसाठी महत्त्वाचे क्षेत्र
या परिस्थितीमुळे सौर ऊर्जा (solar power), बॅटरी एनर्जी स्टोरेज सिस्टम (BESS) आणि ग्रीड आधुनिकीकरण तंत्रज्ञानामध्ये (grid modernization technology) गुंतलेल्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करणे महत्त्वाचे ठरेल. सौर ऊर्जा एल निनोचा सामना करण्यासाठी पवन आणि जलविद्युतपेक्षा अधिक सक्षम मानली जाते. तसेच, ग्रीड स्तरावर ऊर्जा साठवणुकीतील गुंतवणूक (grid-level storage) देखील महत्त्वाची ठरू शकते. वीज कंपन्या आणि वितरण कंपन्या इंधन खर्चातील वाढीचा सामना करत नफा कसा टिकवून ठेवतात, हे गुंतवणूकदारांसाठी पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.