Whalesbook
पुरवठ्याच्या धोक्यामुळे मोठी घसरण
City Gas Distribution (CGD) कंपन्यांच्या शेअर्सवर आज विक्रीची मोठी लाट उसळली. गुंतवणूकदारांमध्ये नैसर्गिक वायूच्या (natural gas) पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याच्या शक्यतेमुळे प्रचंड भीती पसरली आहे. Mahanagar Gas (MGL) चे शेअर्स BSE वर 9% नी घसरून ₹1,100.80 वर आले, जे त्यांच्या 52 आठवड्यांच्या नीचांकी पातळी ₹1,019 च्या जवळ आहे. Indraprastha Gas (IGL) मध्येही 6% ची मोठी घसरण झाली आणि शेअर ₹157.30 या 52 आठवड्यांच्या नवीन नीचांकी पातळीवर पोहोचला. या घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे, भारताचा प्रमुख LNG (लिक्विफाइड नॅचरल गॅस) पुरवठादार असलेल्या कतारने पुरवठ्याबाबत 'फोर्स मॅज्युर' (Force Majeure) जाहीर केल्याच्या बातम्या आहेत. यामुळे सुमारे 40% औद्योगिक पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
भू-राजकीय तणावात वाढ
या समस्येचे मूळ इराणने केलेल्या एका ड्रोन हल्ल्यात असल्याचे दिसते, ज्यामुळे भारतीय उद्योगाचा सुमारे 40% नैसर्गिक वायूचा पुरवठा थांबला आहे. या जागतिक तणावात भर घालताना, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) ने जागतिक ऊर्जा व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला 'स्ट्राईट ऑफ होर्मुझ' (Strait of Hormuz) बंद करण्याची घोषणा केली आहे. जगातील अंदाजे 20% LNG व्यापार या मार्गावरून होतो, ज्यामुळे पुरवठ्याच्या सातत्याबाबत चिंता वाढली आहे. भारत आपल्या LNG चा सुमारे 40-50% भाग कतारकडून आयात करतो आणि 'स्ट्राईट ऑफ होर्मुझ' हा कतारकडून आशियाई बाजारपेठेत LNG पोहोचण्यासाठी एक महत्त्वाचा मार्ग आहे.
विश्लेषकांचे मत आणि बाजारातील स्थिती
या घटनांमुळे भारतातील CGD क्षेत्राला मोठा फटका बसण्याची शक्यता आहे, कारण हे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणावर आयातित लिक्विफाइड नॅचरल गॅस (LNG) वर अवलंबून आहे. MGL चा सध्याचा P/E रेशो (Price-to-Earnings Ratio) अंदाजे 11.3x आहे आणि मार्केट कॅप सुमारे ₹10,954 कोटी आहे. Indraprastha Gas (IGL) चा P/E रेशो 14.4x असून मार्केट कॅप ₹24,122 कोटी आहे. गुजरात गॅसचा P/E रेशो याहून जास्त आहे. कोटक सिक्युरिटीजच्या विश्लेषकांनी इशारा दिला आहे की CGD कंपन्यांना गॅसच्या वाढत्या किमती, पुरवठ्यात कपात आणि नफ्यात मोठी घट (margin compression) सहन करावी लागू शकते. Icra या रेटिंग एजन्सीने म्हटले आहे की, आयातित LNG ची स्पर्धात्मक सोर्सिंग (competitive sourcing) हा नफ्याचा महत्त्वाचा घटक आहे, ज्यामुळे CGD कंपन्यांना किंमतीतील चढ-उतार आणि पुरवठ्याच्या अनिश्चिततेचा सामना करावा लागू शकतो. भारताची ऊर्जा सुरक्षाही यावर अवलंबून आहे, कारण 85% क्रूड ऑइलची आयात केली जाते आणि LNG आयातीसाठी, विशेषतः मध्य पूर्वेवरील अवलंबित्व मोठे आहे.
नफ्यावर दीर्घकालीन दबाव येण्याचा धोका
बाजारातील सध्याची किंमत घसरण ही तात्पुरती भीती दर्शवते, परंतु CGD कंपन्यांसाठी नफ्यावर दीर्घकालीन दबाव येण्याचा धोका आहे. MGL च्या 70-75% उत्पन्नाचा स्रोत CNG आहे, तर IGL दिल्लीत गॅस पुरवठ्यात आघाडीवर आहे. मात्र, त्यांची नफाक्षमता आयातित LNG च्या किमतींशी जोडलेली आहे. अपस्ट्रीम उत्पादकांप्रमाणे, CGD कंपन्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारातील गॅसच्या अस्थिर किमतींचा पूर्ण भार ग्राहकांवर टाकणे शक्य नसते, विशेषतः CNG आणि पाईप केलेले नैसर्गिक गॅस (PNG) च्या नियंत्रित दरांमध्ये. LNG पुरवठ्यात दीर्घकाळ व्यत्यय आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे अवमूल्यन (currency depreciation) झाल्यास नफ्यात मोठी घट होऊ शकते. Icra ने नमूद केले आहे की CGD कंपन्यांचा नफा पर्यायी इंधनाच्या किमती आणि गॅसच्या स्पर्धात्मक सोर्सिंगमधील बदलांवर अवलंबून राहतो. भारताचे देशांतर्गत गॅस उत्पादन मागणीच्या केवळ अर्धेच आहे आणि 2030 पर्यंत नैसर्गिक वायूचा हिस्सा 15% पर्यंत वाढवण्याचे लक्ष्य असल्याने, आयातीवरील अवलंबित्व वाढणार आहे, ज्यामुळे ही असुरक्षितता आणखी वाढेल. 'स्ट्राईट ऑफ होर्मुझ' बंद करण्याचा परिणाम सर्व ऊर्जा आयातीवर 'रिस्क प्रीमियम' (risk premium) वाढवेल, ज्यामुळे भारताच्या व्यापार संतुलनावर आणि महागाईच्या दृष्टिकोनावर थेट परिणाम होईल.
विश्लेषकांचा दृष्टिकोन आणि भविष्यातील शक्यता
सध्याच्या बाजारातील अस्थिरतेनंतरही, अनेक वॉल स्ट्रीट विश्लेषकांचा या क्षेत्रावर सकारात्मक दृष्टिकोन आहे. MGL साठी, विश्लेषकांची 'Buy' रेटिंग आहे आणि सरासरी 12 महिन्यांची टार्गेट प्राईस अंदाजे ₹1,355.83 आहे, जी 12% पेक्षा जास्त वाढ दर्शवते. त्याचप्रमाणे, IGL लाही 'Buy' रेटिंग मिळाली आहे आणि विश्लेषक ₹211.66 चे सरासरी टार्गेट प्राईस देत आहेत, जी सुमारे 27% ची संभाव्य वाढ दर्शवते. तथापि, या टार्गेट प्राईसमध्ये भू-राजकीय संघर्षाचा दीर्घकाळ टिकणारा धोका आणि त्यामुळे LNG आयात खर्चावर तसेच वितरण कंपन्यांच्या नफ्यावर होणारा सातत्यपूर्ण परिणाम पूर्णपणे विचारात घेतलेला नाही.