Bloom Energy चे CEO KR Sridhar यांनी AI युगातील विजेला 'अदृश्य सोनं' म्हटलं आहे. त्यांच्या मते, डेटा सेंटर्सना पारंपरिक इन्फ्रास्ट्रक्चरपेक्षा कितीतरी जास्त वीज लागते. AI हार्डवेअरची मागणी वाढत असताना, विश्वसनीय आणि अखंड वीज पुरवण्याचं आव्हान ऊर्जा क्षेत्राला नव्याने आकार देत आहे. गुंतवणूकदार या बदलांचा ऊर्जा तंत्रज्ञान कंपन्या आणि पारंपरिक ग्रिड इन्फ्रास्ट्रक्चरवर काय परिणाम होईल, याचा विचार करत आहेत.
काय घडलंय?
Bloom Energy चे संस्थापक आणि CEO KR Sridhar यांच्या मते, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे वीज हा डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा सर्वात महत्त्वाचा स्रोत बनत आहे. अलीकडील भाषणांमध्ये, Sridhar यांनी निदर्शनास आणून दिले की AI साठी लागणारी प्रचंड कम्प्युटिंग पॉवर (Computing Power) ऊर्जेच्या वापरात अभूतपूर्व वाढ करत आहे. त्यांनी विजेला या युगाचं "अदृश्य सोनं" असं संबोधलं, कारण AI हे एका उत्पादन प्रक्रियेसारखं आहे जिथे बुद्धिमत्ता (Intelligence) हे आउटपुट आहे आणि वीज व डेटा हे मुख्य इनपुट आहेत.
डेटा सेंटरची ऊर्जा समस्या
यामागचं मुख्य कारण म्हणजे आधुनिक AI सर्व्हर रॅक्सना (Server Racks) लागणारी विजेची घनता (Density). Sridhar यांच्या अंदाजानुसार, आज एक सर्व्हर रॅक शेकडो घरांच्या बरोबरीने वीज वापरू शकतो आणि हा आकडा लवकरच हजारो घरांपर्यंत पोहोचेल. डेटा सेंटर्सना "ऑलवेज-ऑन" (Always-on) किंवा बेसलोड पॉवरची (Baseload Power) गरज असते, म्हणजेच तिथे वीज खंडित होण्याची अजिबात शक्यता नसते. यामुळे पारंपरिक पॉवर ग्रिड्सवर प्रचंड ताण येत आहे, जे मुळात कमी आणि अधिक अंदाजित लोडसाठी बनवले गेले होते.
व्यवसाय आणि तंत्रज्ञानावरील परिणाम
Bloom Energy सारख्या कंपन्यांचा युक्तिवाद आहे की सार्वजनिक ग्रिडवर अवलंबून राहण्याऐवजी, जिथे अपग्रेडेशन हळू असू शकते, तिथे ऊर्जेचा वापर थेट वीज निर्मितीच्या ठिकाणी (Point of Consumption) व्हावा. Bloom Energy चे फ्युएल सेल तंत्रज्ञान (Fuel Cell Technology) जागेवरच वीज निर्माण करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. या दृष्टिकोनाचा उद्देश लांब अंतरावर वीज वहनामुळे होणारे ऊर्जेचे नुकसान कमी करणे आणि डेटा सेंटरच्या बांधकामाला उशीर करणाऱ्या ग्रिडमधील अडथळे दूर करणे हा आहे.
मात्र, या व्यवसायात स्पर्धेलाही तोंड द्यावे लागत आहे. फ्युएल सेल्स विश्वसनीयता देतात, पण हा एक भांडवली-केंद्रित (Capital-intensive) उपाय आहे. कंपन्या फ्युएल सेल्स, बॅटरी स्टोरेज (Battery Storage) किंवा पारंपरिक ग्रिड विस्तार यापैकी कोणत्या उपायाला प्राधान्य देतील, हे खर्च, इंधनाची उपलब्धता आणि स्थानिक नियमांवर अवलंबून असेल.
धोके आणि क्षेत्रावरील दबाव
गुंतवणूकदारांनी लक्षात घ्यावे की AI साठी ऊर्जेचा वापर या कल्पनेत मोठे धोके आहेत. पहिले म्हणजे, फ्युएल सेल्स अनेकदा नैसर्गिक वायू किंवा हायड्रोजनवर चालतात. जर इंधनाच्या किमती वाढल्या, तर पारंपरिक ग्रिड विजेवरील आर्थिक फायदा कमी होऊ शकतो. दुसरे म्हणजे, ऊर्जा उद्योग नवीन तंत्रज्ञानाची वाट पाहत नाही; पारंपरिक युटिलिटी कंपन्या आणि ग्रिड उपकरण उत्पादक लोड हाताळण्यासाठी पायाभूत सुविधा अपग्रेड करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहेत.
याव्यतिरिक्त, अंमलबजावणीचा धोका आहे. हजारो डेटा सेंटर्ससाठी जागेवरच ऊर्जा उपाययोजना तयार करणे महाग आणि वेळखाऊ आहे. उत्सर्जन (Emissions) आणि इंधन वापराबद्दलचे नियामक वातावरण (Regulatory Environments) देखील बदलू शकते, ज्यामुळे विशिष्ट ऊर्जा तंत्रज्ञानाच्या दीर्घकालीन व्यवहार्यतेवर परिणाम होऊ शकतो.
गुंतवणूकदारांनी पुढे काय पाहावे?
भविष्यात, युटिलिटीज ग्रिड किती वेगाने अपग्रेड करू शकतात आणि डेटा सेंटर ऑपरेटर फ्युएल सेल्स किंवा मायक्रोग्रिड्स (Microgrids) सारखे पर्यायी ऊर्जा उपाय किती लवकर स्वीकारतात, यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. गुंतवणूकदार खालील बाबींवर लक्ष ठेवू शकतात:
- डेटा सेंटर्ससाठी ऊर्जेच्या खर्चाचे ट्रेंड (ऑन-ग्रिड वि. ऑफ-ग्रिड पॉवर).
- कंपन्यांचे नवीन प्रोजेक्ट ऑर्डर बॅकलॉग (Order Backlogs) आणि नवीन डेटा सेंटर करारांचे आकार.
- ऊर्जा पायाभूत सुविधा आणि कार्बन उत्सर्जनावरील सरकारी धोरणे, ज्यामुळे स्वच्छ इंधन तंत्रज्ञानाचा अवलंब प्रभावित होऊ शकतो.
- डेटा सेंटर ऑपरेटर भांडवली-केंद्रित ऑन-साइट निर्मितीला प्राधान्य देतात की पारंपरिक ग्रिड अपग्रेडवर अवलंबून राहतात.