बांगलादेशच्या रुप्पूर अणुऊर्जा प्रकल्पात इंधन भरण्यास सुरुवात! ऊर्जा संकटात आशेचा किरण?

रुप्पूर अणुऊर्जा प्रकल्पात इंधन भरणे सुरू

बांगलादेशच्या रुप्पूर न्यूक्लिअर पॉवर प्लांट (Rooppur Nuclear Power Plant) मधील पहिल्या अणुभट्टीमध्ये इंधन भरण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. हा देश आपल्या ऊर्जा स्रोतांमध्ये विविधता आणण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल टाकत आहे. हा प्रकल्प रशियाच्या सहकार्याने (Rosatom) साकारत असून, 2,400 MW क्षमतेचा हा प्लांट पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित झाल्यास बांगलादेशच्या वाढत्या ऊर्जेची गरज भागवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावेल. 2027 पर्यंत हा प्रकल्प पूर्णपणे कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे 2030 पर्यंत 30,000 MW पेक्षा जास्त ऊर्जेची गरज भागवता येईल.

ऊर्जा संकट आणि आयातीवरील अवलंबित्व

सध्या बांगलादेश गंभीर ऊर्जा संकटाचा सामना करत आहे. देशाची सुमारे 65% वीज निर्मिती आयात केलेल्या जीवाश्म इंधनावर अवलंबून आहे. 2022 मध्ये, एकूण ऊर्जा वापरापैकी 44.31% ऊर्जा आयात केली जात होती. सध्याच्या वीज निर्मितीपैकी 95% पेक्षा जास्त वीज निर्मितीसाठी जीवाश्म इंधनाचा वापर होतो, ज्यापैकी सुमारे 70% इंधन आयात केले जाते. देशाच्या वीज मिश्रणात नवीकरणीय ऊर्जेचा वाटा केवळ 5.4% आहे. यामुळे, मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणावामुळे देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेला धोका निर्माण झाला आहे. वाढते तापमान आणि वाढती मागणी यामुळे वीज ग्रिडवर उन्हाळ्यात अतिरिक्त ताण येत आहे.

प्रकल्पातील विलंब आणि वाढलेला खर्च

रुप्पूर अणुऊर्जा प्रकल्पाला विलंब आणि खर्च वाढण्याची समस्या भेडसावत आहे. युनिट 1 (Unit 1) मुळात 2023 पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित होते, पण आता 2027 पर्यंत पूर्ण क्षमतेने कार्यान्वित होण्याची शक्यता आहे. संपूर्ण प्रकल्पाचे काम जून 2028 पर्यंत पूर्ण होऊ शकते. प्रकल्पाचा खर्च $12.65 अब्ज वरून अंदाजे $13 अब्ज पर्यंत वाढला आहे. रशियाकडून घेतलेले कर्ज आणि रोसॅटॉम (Rosatom) ची भूमिका यामुळे भू-राजकीय (Geopolitical) चिंता देखील वाढल्या आहेत. अणु कचरा व्यवस्थापन आणि दीर्घकालीन सुरक्षित कार्यान्वयनासाठी तांत्रिक कौशल्याची गरज ही भविष्यातील आव्हाने आहेत.

भविष्यातील ऊर्जा धोरण

रोसॅटॉम (Rosatom) कडे जागतिक स्तरावर अणुऊर्जा निर्मितीचे $127 अब्ज पेक्षा जास्त ऑर्डर्स आहेत, जे त्यांची आंतरराष्ट्रीय बाजारात मजबूत स्थिती दर्शवते. बांगलादेश 2030 पर्यंत 20% वीज नवीकरणीय स्रोतांपासून (Renewables) मिळवण्याचे उद्दिष्ट ठेवत असले तरी, जीवाश्म इंधनाचे वर्चस्व कायम आहे. रुप्पूर प्रकल्पातील 2,400 MW वीज देशाच्या वाढत्या गरजांसाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल. तथापि, नजीकच्या भविष्यात बांगलादेशला अस्थिर जागतिक ऊर्जा बाजारपेठ आणि वाढत्या मागणीचा सामना करावा लागणार आहे. त्यामुळे, देशांतर्गत उत्पादन वाढवणे, ऊर्जा कार्यक्षमता सुधारणे आणि नवीकरणीय ऊर्जेचा अवलंब करणे यावरही लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.