कच्च्या तेलाच्या खरेदीत मोठी खेळी
Bharat Petroleum Corporation (BPCL) आपल्या रिफायनरींसाठी कच्च्या तेलाचे स्रोत (sources) वाढवण्यासाठी एक नवीन धोरण आखत आहे. कंपनी आता व्हिनेझुएलासारख्या देशांमधूनही तेल खरेदी करण्याचा विचार करत आहे. हे तेल थोडे वेगळे (challenging grades) असून त्यात रेसिड्यू (residue), धातू (metal) आणि नायट्रोजनचे (nitrogen) प्रमाण जास्त असू शकते, ज्यामुळे रिफायनरीतील उत्प्रेरकांवर (catalysts) परिणाम होण्याची शक्यता असते. मात्र, BPCL च्या बिना (Bina) आणि कोची (Kochi) रिफायनरी यांसारख्या काही रिफायनरींमध्ये हे तेल 15% पर्यंत को-ब्लेंड (co-blend) म्हणून वापरण्याची क्षमता आहे. BPCL साधारणपणे 50% कच्च्या तेलाची खरेदी दीर्घकालीन करारांतून (term contracts) करते, तर उर्वरित 50% स्पॉट मार्केटमधून (spot purchases) घेते. या विविधीकरणामुळे (diversification) कंपनीला पुरवठ्यात सातत्य राखण्यास मदत होईल.
सिंगापूरमध्ये ट्रेडिंग डेस्कची स्थापना
जागतिक बाजारातील घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यासाठी आणि कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil), एलएनजी (LNG) आणि एलपीजी (LPG) साठी अधिक चांगल्या किमती मिळवण्यासाठी, BPCL सिंगापूरमध्ये एक नवीन ट्रेडिंग डेस्क (trading desk) सुरू करत आहे. हा डेस्क पुढील महिन्यात कार्यान्वित होईल आणि BPCL च्या आंतरराष्ट्रीय व्यापाराला अधिक बळ देईल. सुरुवातीला हा डेस्क कंपनीच्या अंतर्गत गरजा पूर्ण करण्यावर लक्ष केंद्रित करेल, परंतु भविष्यात यातून जागतिक व्यापारातही मोठी भूमिका बजावण्याची अपेक्षा आहे.
आंध्र प्रदेश रिफायनरी प्रकल्पाची प्रगती
BPCL आंध्र प्रदेशात एका मोठ्या नवीन ग्रीनफिल्ड रिफायनरी प्रकल्पावर (greenfield refinery project) वेगाने काम करत आहे. या प्रकल्पासाठी सुमारे 1,000 एकर जमीन संपादित झाली असून, उर्वरित जमीन मार्चपर्यंत मिळण्याची शक्यता आहे. पुढील महिन्यात प्रकल्पाला पर्यावरण विभागाची मंजुरी (environmental clearance) मिळण्याची अपेक्षा आहे. तसेच, सविस्तर व्यवहार्यता अहवाल (detailed feasibility report) देखील मार्चपर्यंत तयार होईल. या नवीन रिफायनरीसाठी ₹1.03 लाख कोटी खर्च अपेक्षित आहे आणि तिची क्षमता 9 दशलक्ष मेट्रिक टन प्रति वर्ष (9 MMTPA) असेल. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी अंतिम गुंतवणुकीचा निर्णय (Final Investment Decision - FID) मार्च किंवा एप्रिलमध्ये घेतला जाईल. चालू आर्थिक वर्षात (current fiscal year) कंपनीने ₹20,000 कोटी इतकी विक्रमी गुंतवणूक करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे, ज्यापैकी ₹10,000 कोटीहून अधिक गुंतवणूक डिसेंबरपर्यंत झाली आहे. FY27 मध्ये ही गुंतवणूक आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
बाजारातील स्थिती आणि तज्ञांचे मत
सध्या BPCL चा शेअर प्राइस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो सुमारे 7.26 आहे आणि कंपनीचे बाजारभांडवल (market capitalization) सुमारे ₹161,934 कोटी आहे. शेअर बाजारातील विश्लेषकांनी BPCL च्या शेअरला 'बाय' (Buy) रेटिंग दिली आहे आणि पुढील 12 महिन्यांसाठी ₹416.59 पर्यंतची टार्गेट प्राईस (target price) दिली आहे. भारतीय रिफायनर्सचे ग्रॉस रिफायनिंग मार्जिन (GRM) FY23 मध्ये $16-18/barrel वरून FY25 मध्ये $6-8/barrel पर्यंत कमी होण्याची शक्यता आहे. भारताला 82% कच्च्या तेलाची आयात करावी लागते, त्यामुळे स्रोतांचे विविधीकरण करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. इराक, सौदी अरेबिया, रशिया आणि UAE हे सध्या भारताचे प्रमुख तेल पुरवठादार आहेत. जागतिक बाजारात 2026 मध्ये तेलाच्या मागणीत वाढ अपेक्षित आहे, परंतु उत्पादन वाढल्याने किमतीत घट दिसू शकते. 2026 मध्ये भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ₹90-95 च्या दरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे.