सौदी अरामकोचा मोठा डाव: लाल समुद्राकडे वळला तेल पुरवठा, पण धोके मोठे!

जगातील सर्वात मोठी तेल निर्यातदार कंपनी सौदी अरामको (Saudi Aramco) आपल्या कच्च्या तेलाची (crude oil) मोठी खेप लाल समुद्रातील यांबू बंदराकडे वळवत आहे. मध्यपूर्वेतील वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी सध्या बंद आहे, जी एक महत्त्वाची व्यापारी मार्गिका आहे. या परिस्थितीवर मात करण्यासाठी, अरामको आपल्या 746 मैल लांबीच्या ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईनचा (East-West Pipeline) वापर करून पूर्व भागातील तेल पश्चिम किनारपट्टीवर आणत आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये कंपनीची दररोजची निर्यात सुमारे 7.2 दशलक्ष बॅरल होती.

बाजारात तेजी, पण धोक्यांची टांगती तलवार

या सर्व घडामोडींदरम्यान, सौदी अरामकोचा शेअर (2222.SR) 1 मार्च 2026 रोजी 3.37% ने वाढून 25.80 सौदी रियालवर बंद झाला. विशेष म्हणजे, याच दिवशी सौदी स्टॉक मार्केट (Tadawul All Share Index) 2.18% ने घसरले होते. विश्लेषकांच्या मते, भू-राजकीय तणाव वाढल्यास तेलाच्या किमती वाढतील आणि त्याचा थेट फायदा अरामकोला होईल, याच अपेक्षेने शेअरमध्ये तेजी आली. कंपनीची मार्केट कॅप सुमारे $1.72 ट्रिलियन आहे.

लॉजिस्टिकचे आव्हान आणि क्षमता

यांबू बंदराकडे वळवलेला हा मार्ग आवश्यक असला तरी, त्यात अनेक लॉजिस्टिक आणि सुरक्षेचे प्रश्न आहेत. ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईनची क्षमता दररोज 5 दशलक्ष बॅरल आहे, जी तात्पुरती 7 दशलक्ष बॅरल पर्यंत वाढू शकते. मात्र, सौदी अरेबियाची एकूण निर्यात क्षमता विचारात घेता, ही क्षमता पुरेशी पडणार नाही. विशेषतः, अरामकोच्या रास तानूरा रिफायनरीला (Ras Tanura refinery) ड्रोन हल्ल्यानंतर तात्पुरते बंद करावे लागले आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत गरजांसाठी तेलाची उपलब्धता कमी झाली आहे. याशिवाय, यांबू टर्मिनलची ऐतिहासिक लोडिंग क्षमता पाईपलाईनच्या क्षमतेपेक्षा कमी राहिली आहे. एप्रिल 2020 मध्ये या टर्मिनलवरून दररोज 1.5 दशलक्ष बॅरल पेक्षा कमी क्रूडची निर्यात झाली होती. सध्या अरामकोचा प्रमुख 'अरब लाईट' (Arab Light) कच्चा तेल या मार्गाने पाठवला जात आहे. भू-राजकीय तणावामुळे ब्रेंट क्रूड (Brent crude) फ्युचर्समध्ये 15% पेक्षा जास्त वाढ होऊन ते $82-$83 प्रति बॅरलच्या पुढे गेले आहेत.

सुरक्षेचे धोके आणि वाढता खर्च

लाल समुद्राकडे वळलेल्या या मार्गात सर्वात मोठा धोका म्हणजे येमेनच्या हुथी (Houthi) दहशतवाद्यांकडून सागरी वाहतुकीवर होणाऱ्या हल्ल्यांचा. जरी हल्ल्यांच्या बातम्या नसल्या तरी, या धोक्यांमुळे अनेक मोठ्या शिपिंग लाईन्सनी हा मार्ग टाळण्यास सुरुवात केली आहे. ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईनसारखी महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधाही हल्ल्याचे लक्ष्य बनू शकते. याव्यतिरिक्त, क्रूडचे वळवलेले मार्ग, नैसर्गिक वायू द्रव्यांची (Natural Gas Liquids - NGLs) वाहतूक कमी होणे आणि यांबू टर्मिनलवरील गर्दीचे व्यवस्थापन करणे यासारख्या अडचणी आहेत. वाढलेल्या प्रवासाच्या अंतरामुळे आणि सुरक्षा उपायांमुळे लॉजिस्टिक खर्च वाढत आहे. युद्धाचा धोका आणि त्यामुळे वाढलेला इन्शुरन्स प्रीमियम ($1 प्रति बॅरल पेक्षा जास्त) आणि टँकरच्या भाड्यातही वाढ झाली आहे. रास तानूरा रिफायनरीवरील ड्रोन हल्ल्याने या प्रदेशातील असुरक्षितता आणि अरामकोवरील थेट हल्ल्याचा धोका अधोरेखित होतो. जर निर्यातीत अडथळे कायम राहिले, तर स्टोरेज टँक भरण्याची आणि उत्पादन कमी करण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे अरामकोच्या उत्पन्नावर आणि महसुलावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. सौदी अरामकोचा सध्याचा P/E रेशो 16.8-17.41 आहे, जो अनेक आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांपेक्षा जास्त आहे, याचा अर्थ संभाव्य धोके पूर्णपणे विचारात घेतले गेलेले नाहीत.

विश्लेषकांचे मत

अनेक विश्लेषकांनी सौदी अरामकोसाठी 'आउटपरफॉर्म' (OUTPERFORM) रेटिंग कायम ठेवली असून, सरासरी टार्गेट प्राईस 28.19 सौदी रियाल आहे, जी सध्याच्या पातळीपेक्षा 9% पेक्षा जास्त वाढ दर्शवते. तथापि, UBS ने तेलाच्या किमती आणि कमाईवरील परिणामांबद्दलच्या चिंतेमुळे आपले प्राईस टार्गेट 26.00 रियालपर्यंत कमी केले आहे आणि 'न्यूट्रल' (Neutral) रेटिंग दिली आहे. बर्न्सटाईन सोजेन (Bernstein SocGen) ने जून 2025 मध्ये स्टॉक 'मार्केट परफॉर्म' (Market Perform) वर अपग्रेड केला होता, परंतु प्राईस टार्गेट कमी केले होते.