Amazon आणि इतर मोठ्या टेक कंपन्या AI डेटा सेंटर्ससाठी स्वतःचे पॉवर प्लांट्स उभारण्याचा विचार करत आहेत. पण टेक्सासमध्ये या योजनेला नियामक अडथळे येत असून, पर्यावरणवाद्यांचा विरोध आणि मोठ्या भांडवली खर्चाचा धोकाही वाढला आहे.
AI ची वाढती गरज आणि कंपन्यांची नवी रणनीती
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या प्रचंड ऊर्जेची मागणी पूर्ण करण्यासाठी, मोठमोठ्या टेक कंपन्या आता युटिलिटी ग्रिड कनेक्शनची वाट पाहण्याऐवजी स्वतःचे पॉवर प्लांट्स उभारण्यावर भर देत आहेत.
Amazon चा 'GW Ranch' प्रकल्प
Amazon सध्या या ट्रेंडमध्ये आघाडीवर आहे. टेक्सासमधील Pecos County येथे 'GW Ranch' नावाचा एक मोठा डेटा सेंटर कॅम्पस कंपनी विकसित करत आहे. या प्रकल्पात 7.65 गिगावॅट क्षमतेचे नैसर्गिक वायूवर चालणारे पॉवर प्लांट उभारले जाणार आहे. एवढ्या मोठ्या क्षमतेचा प्लांट अमेरिकेतील अनेक राज्यांच्या वीज निर्मिती क्षमतेला टक्कर देऊ शकतो.
वेळेची बचत पण वाढता धोका
स्वतःचे वीज उत्पादन करून, कंपन्यांना युटिलिटी ग्रिड कनेक्शनसाठी लागणारा अनेक वर्षांचा वेळ वाचवता येतो. मात्र, यामुळे कंपन्यांचा धोका वाढतो. केवळ सॉफ्टवेअर किंवा क्लाउड व्यवसायातून बाहेर पडून, त्या आता एनर्जी इन्फ्रास्ट्रक्चर ऑपरेटर बनत आहेत. खाजगी पॉवर प्लांट्स उभारणे, त्यांची देखभाल करणे आणि इंधन पुरवणे यासाठी प्रचंड भांडवली खर्चाची गरज भासते, ज्यामुळे कंपनीच्या रोख प्रवाहावर (Cash Flow) दबाव येऊ शकतो.
टेक्सासमधील नियामक अडथळे
या योजनेला आता टेक्सासमध्ये तीव्र विरोधाला सामोरे जावे लागत आहे. ऑगस्ट 2026 मध्ये, टेक्सासचे गव्हर्नर Greg Abbott यांनी नवीन डेटा सेंटर ग्रिड कनेक्शनवर बंदी (Moratorium) घातली, ज्यामुळे सुमारे 1,800 प्रकल्प प्रभावित झाले.
पर्यावरणाची चिंता आणि गुंतवणूकदारांसाठी धोके
स्थानिक समुदाय आणि नियामक डेटा सेंटर्सचा पाणी संसाधने, विजेच्या किंमती आणि ग्रिडच्या स्थिरतेवरील परिणामांबद्दल चिंतित आहेत. Amazon च्या प्रकल्पाबद्दल बोलताना, पर्यावरण गटांनी चिंता व्यक्त केली आहे की हा प्लांट दरवर्षी 33 दशलक्ष टन कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जित करू शकतो. यामुळे हा प्रकल्प हवामान बदलांशी संबंधित नियमांच्या कचाट्यात सापडू शकतो.
गुंतवणूकदारांनी 'स्ट्रँडेड अॅसेट्स' (Stranded Assets) चा धोका लक्षात घेणे आवश्यक आहे. जर AI ची मागणी कमी झाली किंवा भविष्यात कार्बन उत्सर्जनावर अधिक कठोर नियम आले, तर हे महागडे, गॅस-आधारित पॉवर प्लांट्स फायद्याऐवजी तोट्याचे ठरू शकतात. तसेच, खाजगी वीज निर्मितीमध्ये बिघाड झाल्यास, कंपन्यांना सार्वजनिक ग्रिडचा आधार घेता येणार नाही, ज्यामुळे AI हार्डवेअरसाठी महागडा डाउनटाइम (Downtime) येऊ शकतो.
भविष्यातील दिशा
गुंतवणूकदारांसाठी, कंपन्या पायाभूत सुविधांचा विस्तार आणि नियामक नियमांचे पालन यांच्यातील संतुलन कसे साधतात हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. टेक कंपन्यांना या मोठ्या, ऑफ-ग्रिड पॉवर प्लांट्ससाठी आवश्यक परवानग्या मिळतात की त्यांना स्थानिक अधिकाऱ्यांशी सहकार्याने ग्रिड-इंटिग्रेटेड ऊर्जा उपायांवर पुन्हा चर्चा करावी लागते, यावर भविष्यातील अपडेट्स अवलंबून असतील.