इस्रायल-इराण संघर्षाचा शेअर बाजारांवर मोठा फटका! एका बाजूला रेकॉर्ड हाय, तर आखाती बाजार कोसळले

इस्रायलमध्ये संरक्षण कंपन्यांचा दबदबा!

या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, इस्रायलचा शेअर बाजार (TA-35 Index) 28 फेब्रुवारी रोजी झालेल्या संघर्षाच्या वाढीनंतर 2 मार्च रोजी ऐतिहासिक उच्चांकावर पोहोचला. TA-35 Index 4.61% नी वाढून 4,318.50 अंकांवर बंद झाला. तर TA-125 Index 4.75% नी वाढून 4,268.43 अंकांवर स्थिरावला. या अभूतपूर्व तेजीचे मुख्य कारण म्हणजे देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांची (Domestic Institutional Investors) जोरदार खरेदी आणि संरक्षण (Defense) व सायबर सुरक्षा (Cybersecurity) कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये झालेली मोठी वाढ. अमेरिकेकडून मिळणाऱ्या संभाव्य लष्करी आणि आर्थिक पाठिंब्यामुळे गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास वाढलेला दिसतो. जगभरात भू-राजकीय तणाव वाढल्याने संरक्षण क्षेत्रावर खर्च वाढण्याची अपेक्षा आहे, आणि इस्रायली कंपन्या त्यांच्या प्रगत तंत्रज्ञानामुळे यात आघाडीवर आहेत.

आखाती बाजारपेठेत भीतीचे वातावरण!

याउलट, पश्चिम आशियातील आखाती बाजारपेठांमध्ये चिंताजनक परिस्थिती निर्माण झाली. 4 मार्च रोजी दुबई फायनान्शियल मार्केट जनरल इंडेक्स (DFMGI) सुरुवातीलाच 4.65% कोसळला, म्हणजेच 302 अंकांनी घसरून 6,201 अंकांवर आला. अबू धाबी सिक्युरिटीज एक्सचेंज (ADX) चा निर्देशांक 2.78% घसरून 10,156 अंकांवर आला. दुबईमध्ये झालेल्या पायाभूत सुविधांच्या नुकसानामुळे, विशेषतः दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळासारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी झालेल्या हल्ल्यांमुळे ही घसरण अधिक तीव्र झाली. रिअल इस्टेट (Real Estate) आणि फायनान्शियल (Financial) कंपन्यांना याचा मोठा फटका बसला. एमिरेट्स एनबीडी (Emirates NBD) आणि अमलक फायनान्स (Amlak Finance) सारख्या कंपन्यांचे शेअर्स 5% पर्यंत घसरले. प्रादेशिक अस्थिरतेमुळे नेहमीच आखाती बाजारपेठा संवेदनशील राहिल्या आहेत, आणि अशा घटनांमुळे गुंतवणूकदार अधिक सावध झाले आहेत.

होर्मुझ सामुद्रधुनीचा धोका आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम

या सगळ्या परिस्थितीत, इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) बंद करण्याचा घेतलेला निर्णय जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी एक मोठा धक्का ठरला आहे. जगातील सुमारे 30% कच्च्या तेलाची वाहतूक या मार्गाने होते. या धोरणामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर गंभीर परिणाम होण्याची आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. यामुळे जगभरात महागाईचा (Inflation) भडका उडू शकतो. जरी सौदी अरेबियासारख्या तेल उत्पादक देशांना तेलाच्या वाढलेल्या किमतींचा तात्पुरता फायदा झाला तरी, जागतिक व्यापारावर आणि आर्थिक विकासावर याचे गंभीर आणि दीर्घकालीन परिणाम होतील. या परिस्थितीमुळे जागतिक मंदी (Global Recession) येण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

सौदी तदावुल ऑल शेअर इंडेक्स (TASI) मध्येही चढ-उतार दिसून आले. 3 मार्च रोजी तो 10,565.75 अंकांवर बंद झाला. ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) $81 प्रति बॅरलच्या वर राहिल्याने ऊर्जा क्षेत्रातील शेअर्सना काहीसा आधार मिळाला.

पुढील वाटचाल कशी असेल?

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या अंदाजानुसार, हा संघर्ष चार ते पाच आठवडे टिकू शकतो, ज्यामुळे बाजारात अनिश्चितता आणि तणाव कायम राहण्याची शक्यता आहे. दुबईतील पायाभूत सुविधांचे नुकसान हे जागतिक व्यापाराचे केंद्र म्हणून त्याची भूमिका धोक्यात आणू शकते. यामुळे रिअल इस्टेट आणि हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रावर दीर्घकाळ परिणाम होऊ शकतो. तेल उत्पादक अर्थव्यवस्थांना तेलाच्या वाढलेल्या किमतींचा फायदा झाला तरी, जागतिक मंदी आल्यास मागणी कमी होण्याची भीती आहे. याशिवाय, संघर्षाचा विस्तार झाल्यास प्रादेशिक कंपन्यांसाठी सॉवरेन रिस्क (Sovereign Risk) वाढू शकते.

गुंतवणूकदार आता संघर्षाची पुढील दिशा आणि राजनैतिक प्रयत्नांवर लक्ष ठेवून आहेत. ब्रोकरेज कंपन्यांचे मत विभागलेले आहे; आखाती बाजारांसाठी पुनर्बांधणी आणि स्थिरतेवर लक्ष केंद्रित करून सावध दृष्टिकोन ठेवला जात आहे, तर इस्रायली बाजार संरक्षण क्षेत्रातील मजबूती आणि मजबूत भू-राजकीय युतीमुळे फायद्यात राहण्याची अपेक्षा आहे. उच्च तेल किमती ऊर्जा निर्यातदारांसाठी संधी ठरू शकतात, परंतु जागतिक ग्राहकांसाठी एक मोठे आव्हान असतील. हा संघर्ष जितका जास्त काळ चालेल, तितकी जागतिक अर्थव्यवस्था आणि व्यापार मार्गांवर अनिश्चितता वाढेल.