दक्षिण कोरियाच्या कोस्पी इंडेक्समध्ये (Kospi Index) AI चिप्स कंपन्यांच्या शेअरमधील घसरणीमुळे **44%** ची मोठी पडझड झाली. बाजारातील अतिरिक्त तेजी आणि जास्त लिव्हरेजचे (Leverage) धोके यातून स्पष्ट होतात.
दक्षिण कोरियातील बाजारात मोठी पडझड
दक्षिण कोरियाच्या शेअर बाजारात मोठी उलथापालथ झाली आहे. येथील प्रमुख कोस्पी इंडेक्स (Kospi Index) नुकताच त्याच्या उच्चांकावरून 44% घसरला आहे. जून ते जुलै 2026 या काळात सॅमसंग (Samsung) आणि एसके हायनिक्स (SK Hynix) सारख्या मोठ्या सेमीकंडक्टर कंपन्यांच्या शेअर्सच्या किमती जवळपास निम्म्या झाल्यामुळे ही घसरण झाली.
लिव्हरेज आणि सट्टेबाजीचा फटका
या बाजारातील पडझडीचे मुख्य कारण म्हणजे किरकोळ गुंतवणूकदारांनी घेतलेले प्रचंड कर्ज (Leverage). जुलै महिन्याच्या मध्यापर्यंत, दक्षिण कोरियातील 12 लाखांहून अधिक रिटेल ट्रेडिंग खात्यांवर मार्जिन कॉल्स (Margin Calls) आले होते. याचा अर्थ असा की, त्यांच्या पोर्टफोलिओचे मूल्य एका विशिष्ट मर्यादेखाली आल्याने त्यांना अधिक पैसे गुंतवावे लागले किंवा आपले शेअर्स विकावे लागले. देशातील प्रौढ लोकसंख्येच्या 3.5% लोकांना याचा फटका बसला. सरकारने यावर चिंता व्यक्त करत, लिव्हरेज्ड एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड्स (Leveraged ETFs) सारख्या उच्च जोखमीच्या आर्थिक उत्पादनांच्या उपलब्धतेबाबत चिंता व्यक्त केली. हे फंड शेअर्सच्या हालचालींना अनेक पटींनी वाढवतात, त्यामुळे जेव्हा शेअर 50% घसरला, तेव्हा संबंधित लिव्हरेज्ड ETF चे मूल्य 80% हून अधिक घसरले.
एकाधिकारशाहीचा धोका आणि व्हॅल्युएशनची चिंता
जागतिक बाजार विश्लेषक आता मार्केट कंसंट्रेशन रिस्क (Concentration Risk) म्हणजेच बाजारातील एकाधिकारशाहीच्या धोक्यांचे बारकाईने निरीक्षण करत आहेत. यामध्ये, बाजाराची वाढ केवळ काही मोजक्या कंपन्यांवर अवलंबून असते. AI क्षेत्रात ही प्रवृत्ती अधिक दिसून येते, जिथे मोठ्या टेक कंपन्यांच्या मोठ्या भांडवली खर्चामुळे व्हॅल्युएशन ऐतिहासिक उच्चांकावर पोहोचले आहे. अमेरिकेतील S&P 500 सध्या 33 च्या प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशोवर ट्रेड करत आहे, जो 2000 च्या दशकातील डॉट-कॉम बबलच्या (Dot-com bubble) पातळीपेक्षा जास्त आहे. जेव्हा बाजार फक्त काही शेअर्सवर केंद्रित असतो, तेव्हा भांडवली खर्चात घट झाल्यास किंवा त्या विशिष्ट कंपन्यांच्या मागणीत बदल झाल्यास संपूर्ण इंडेक्समध्ये अचानक आणि वेदनादायक सुधारणा होऊ शकते.
भारतीय बाजारासाठी याचे काय अर्थ?
भारताने AI-आधारित बबल टाळला आहे, कारण दक्षिण कोरिया किंवा अमेरिकेच्या तुलनेत येथे AI सेमीकंडक्टर हार्डवेअर निर्मितीमध्ये थेट गुंतलेल्या कंपन्यांची संख्या कमी आहे. शिवाय, भारतातील नियामक चौकट (Regulatory Framework) किरकोळ गुंतवणूकदारांना गुंतागुंतीच्या, लिव्हरेज्ड डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये (Leveraged Derivatives) प्रवेशासाठी अधिक प्रतिबंधात्मक आहे. तरीही, भारतीय गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की जागतिक आर्थिक बाजारपेठा एकमेकांशी जोडलेल्या आहेत. अमेरिकेत मोठी आर्थिक मंदी किंवा प्रमुख आशियाई बाजारातील आणखी अस्थिरता यामुळे जागतिक गुंतवणूकदार इतरत्र तोटा भरून काढण्याचा प्रयत्न करत असताना भारतातून भांडवल बाहेर काढू शकतात.
पुढील काळात, भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी मुख्य लक्ष कंपन्यांच्या मूलभूत तत्त्वांवर (Company-specific fundamentals) लक्ष केंद्रित करणे, सट्टा थीमऐवजी (speculative themes) कंपन्या आणि रिटेल ट्रेडिंग खात्यांमधील कर्जाच्या पातळीवर लक्ष ठेवणे आणि जागतिक व्याज दरातील (Interest Rates) कोणत्याही बदलावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल, ज्यामुळे उच्च व्हॅल्युएशन असलेल्या शेअर्सचे पुनर्मूल्यांकन करावे लागेल.