जागतिक तणाव आणि AI चा धोका तरीही बाजार 'शांत'? गोल्डमन सॅक्सच्या CEO यांनी सांगितले कारण!

भू-राजकीय तणाव आणि आर्थिक आधार

गोल्डमन सॅक्सचे CEO डेव्हिड सोलोमन यांनी मध्य पूर्वमधील वाढत्या संघर्षाला जागतिक शेअर बाजारांनी दिलेल्या 'सौम्य' प्रतिक्रियेबद्दल आश्चर्य व्यक्त केले. एका बिझनेस समिटमध्ये बोलताना सोलोमन म्हणाले की, बाजारात अस्थिरता येण्यासाठी सहसा अर्थव्यवस्थेच्या वाढीवर थेट परिणाम होणे आवश्यक असते, जे सध्या पुरेशा प्रमाणात झालेले नाही. तेलसाठ्याच्या चिंतेमुळे तेलाच्या किमती वाढल्या असल्या तरी, जागतिक शेअर बाजारात माफक घसरण झाली आहे, तर अमेरिकेचा डॉलर मजबूत झाला आहे. S&P 500 मध्ये या आठवड्यात 1% पेक्षा कमी घट झाली. इतिहासात असे दिसून आले आहे की भू-राजकीय धक्के तात्पुरती अनिश्चितता निर्माण करतात, पण बाजार अंतर्निहित आर्थिक घटकांमुळे आश्चर्यकारक वेगाने सावरतो. उदाहरणार्थ, रशिया-युक्रेन युद्धानंतर S&P 500 मध्ये सुमारे 8% घट झाली होती, पण नंतरच्या महिन्यांत बाजाराने पुनर्प्राप्ती केली. JPMorgan Chase च्या विश्लेषकांनुसार, जोपर्यंत महत्त्वाच्या तेल पायाभूत सुविधा किंवा होर्मुझ सामुद्रधुनीसारखे व्यापारी मार्ग बाधित होत नाहीत, तोपर्यंत या संघर्षातून जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसण्याची शक्यता कमी आहे. या लवचिकतेमागे अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेची 'आकर्षक' वाढ, व्याजदर कपातीची शक्यता आणि शिथिल नियामक धोरणे यांचा आधार आहे. तरीही, बाजार महागाईवाढीच्या संभाव्यतेवर लक्ष ठेवून आहे, जिथे US होलसेल इन्फ्लेशन 2.9% आणि कोअर पीसीई (Core PCE) दर 3.0% (वार्षिक) आहे.

महागाईचा धोका आणि फेडरल रिझर्व्हची कसरत

महागाईचा सततचा धोका बाजारातील सहभागींसाठी चिंतेचा विषय आहे. मध्य पूर्वेकडील तणावामुळे वाढलेल्या तेलाच्या किमती या चिंता वाढवतात, ज्यामुळे फेडरल रिझर्व्हच्या मौद्रिक धोरणांवर परिणाम होऊ शकतो. उच्च महागाईमुळे बँकांना नफा जरी झाला तरी, संचालन खर्च वाढतो आणि अपेक्षित व्याजदर कपात लांबणीवर पडू शकते. फेडरल रिझर्व्हने स्वतः सावध भूमिका घेतली आहे. कॅन्सस सिटी फेडचे अध्यक्ष जेफ्री श्मिट यांनी स्पष्ट केले आहे की, महागाई 2% च्या लक्ष्यापेक्षा जास्त असल्याने व्याजदरात आणखी कपात करण्यास त्यांचा विरोध आहे. यामुळे धोरणकर्त्यांना वाढीला प्रोत्साहन देतानाच किंमतवाढ रोखण्याचे मोठे आव्हान पेलावे लागत आहे.

AI: उत्पादकता वाढवणारा की नोकऱ्या कमी करणारा?

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) हा एक महत्त्वाचा विषय बनला आहे. डेव्हिड सोलोमन यांच्या मते, AI मुळे नोकऱ्या कमी होण्याऐवजी उत्पादकता वाढेल. मात्र, ब्लॉक (Block) कंपनीने AI मुळे सुमारे अर्ध्या कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी करण्याची योजना आखली आहे, जी या विचारांपेक्षा वेगळी आहे. बँक ऑफ अमेरिकेचे अर्थशास्त्रज्ञ मात्र म्हणतात की AI उत्पादकता वाढवणारे ठरेल, ज्यामुळे नावीन्यता आणि कमी खर्चामुळे आर्थिक वाढ होईल. हा वाद बाजारातील दोन भिन्न दृष्टिकोन दर्शवतो, जिथे काही गुंतवणूकदार AI मुळे काही उद्योगांच्या नोकऱ्या धोक्यात येण्याची भीती व्यक्त करत आहेत, तर इतरजण त्याला भविष्यातील आर्थिक विस्ताराचे मुख्य चालक मानत आहेत.

व्हॅल्युएशन आणि कमाईचा आढावा

गोल्डमन सॅक्सचा P/E रेशो (Price-to-Earnings ratio) सुमारे 16.6-16.8x आहे. हा रेशो JPMorgan Chase (14.8x) आणि Bank of America (13.02x) पेक्षा जास्त आहे, परंतु Morgan Stanley (18.7x) पेक्षा कमी आहे. विश्लेषकांचे मत आहे की US इक्विटी मार्केट वर्षाअखेरीस सुमारे 10% वाढू शकते, जे आर्थिक वाढ आणि कंपन्यांच्या नफ्यावर आधारित आहे. मात्र, JPMorgan चे CEO जेमी डायमन यांनी बाजारात 'अति आत्मविश्वास' (excessive complacency) टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. उच्च व्हॅल्युएशन आणि शिथिल कर्ज मानके यांसारखे धोके 'सामान्यपेक्षा वाईट' क्रेडिट सायकलकडे नेऊ शकतात.

गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याचा इशारा

जरी बाजाराने भू-राजकीय घटनांना तात्पुरती प्रतिक्रिया दिली असली तरी, सततची महागाई हा एक मोठा धोका आहे. जर महागाई वाढती राहिली, तर फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर जास्त काळ टिकवून ठेवावे लागतील, ज्यामुळे आर्थिक वाढ खुंटू शकते आणि कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. AI चा रोजगारावरील परिणाम हा एक मोठा प्रश्न आहे; जिथे काहीजण उत्पादकता वाढीची अपेक्षा करत आहेत, तिथे Block सारख्या कंपन्यांच्या कृतीमुळे पांढरपेशा नोकऱ्या कमी होण्याचा धोका आहे, ज्यामुळे ग्राहकांची मागणी घटू शकते. याशिवाय, खाजगी कर्जांमध्ये (private credit) शिथिल झालेले कर्ज मानके, वाढत्या स्पर्धेमुळे, आर्थिक मंदीच्या काळात एक गंभीर क्रेडिट सायकल निर्माण करू शकतात. मध्य पूर्वेकडील भू-राजकीय अस्थिरता, जी सध्या बाजारात फारशी उमटलेली दिसत नाही, ती वाढल्यास पुरवठा साखळीत अडथळे आणि ऊर्जेच्या किमतीत मोठे चढउतार येऊन संपूर्ण अर्थव्यवस्थेला धक्का बसू शकतो.

पुढील दिशा

भविष्यात, वॉल स्ट्रीटवरील विश्लेषकांचे मत US इक्विटी मार्केटसाठी 'काळजीपूर्वक सकारात्मक' (cautiously optimistic) आहे. AI उत्पादकता वाढवणारे ठरेल, जे भविष्यातील आर्थिक वाढ आणि व्हॅल्युएशनला आधार देईल अशी अपेक्षा आहे. तथापि, ही सकारात्मकता चिकट महागाई (sticky inflation), फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि भू-राजकीय तणावाच्या सततच्या धोक्याने कमी होते. उद्योगातील नेत्यांनी इशारा दिल्याप्रमाणे, एक आव्हानात्मक क्रेडिट सायकल भविष्यातील बाजाराच्या अपेक्षांमध्ये आणखी सावधगिरीचा भर घालते. डेव्हिड सोलोमन यांच्या अंदाजानुसार, मध्य पूर्वेकडील संघर्षाच्या परिणामांचे बाजाराकडून मूल्यांकन होण्यास 'काही आठवडे' लागतील, या काळात या गुंतागुंतीच्या घटकांच्या परस्परसंवादामुळे बाजाराची दिशा ठरत राहील.