सोन्या-चांदीच्या आयातीचा फटका
रिलायन्स इंडस्ट्रीजचे चेअरमन आणि व्यवस्थापकीय संचालक मुकेश अंबानी यांनी भारताच्या सोन्या-चांदीच्या आयातीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. दरवर्षी सुमारे 60 अब्ज डॉलरचे सोने आणि 10-15 अब्ज डॉलरची चांदी आयात केली जाते. अंबानींच्या मते, ही आयात 'निरुपयोगी' आहे, कारण ती लोकांच्या बचतीला अशा ठिकाणी वळवते जिथे अर्थव्यवस्थेचा विकास साधला जात नाही. त्यांनी सांगितले की, भारतीय लोक बचत करण्यात खूप शिस्तबद्ध असले तरी, त्यांच्या बचतीचा मोठा हिस्सा उत्पादक कामांसाठी वापरला जात नाही. जिओब्लॅकरॉक (JioBlackRock) च्या एका कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी यावर जोर दिला. आर्थिक सर्वेक्षण 2025-26 नुसार, देशांतर्गत मागणी आणि जागतिक किमती वाढल्यामुळे सोन्याची आयात 27.4% ने वाढली आहे, ज्यामुळे देशाच्या व्यापार तूट (trade deficit) वाढते.
जिओब्लॅकरॉकसाठी मोठी संधी
अंबानींच्या या वक्तव्यामुळे बचतीचा ओघ भौतिक मालमत्तांमधून (physical assets) फायनान्शियल इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये (financial instruments) वळवण्याचा मार्ग खुला झाला आहे. त्यांचे स्वप्न आहे की, भारतीयांनी 'सुरक्षित, पारदर्शक आणि सातत्यपूर्ण' (safe, transparent and consistent) भांडवली बाजारातील (capital market) उत्पादनांमध्ये गुंतवणूक करावी, जिथे सातत्याने परतावा मिळू शकेल. जिओ फायनान्शियल सर्व्हिसेस (Jio Financial Services) आणि ब्लॅकरॉक (BlackRock) यांच्या संयुक्त उपक्रमासाठी, जिओब्लॅकरॉकसाठी ही एक मोठी संधी आहे. मे 2025 मध्ये अधिकृतपणे सुरू झालेल्या या कंपनीने आपल्या सुरुवातीच्या न्यू फंड ऑफर्स (New Fund Offers) द्वारे सुमारे ₹17,800 कोटी उभारले आहेत. पुढील दशकात, भारतीय घरगुती बचतीतून $9.5 ट्रिलियन इतकी रक्कम आर्थिक मालमत्तेत (financial assets) येण्याची शक्यता आहे, कारण लोकांचा कल भौतिक मालमत्तांऐवजी आर्थिक मालमत्तांकडे वाढत आहे.
भांडवली बाजारातील स्पर्धा आणि वाढ
भारतातील म्युच्युअल फंड उद्योगाची मालमत्ता व्यवस्थापनाखाली (Assets Under Management - AUM) मोठी वाढ झाली आहे. मे 2025 पर्यंत ही सुमारे ₹72.20 ट्रिलियन आणि डिसेंबर 2025 पर्यंत ₹80.23 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचली. जिओब्लॅकरॉक कमी टोटल एक्सपेंस रेशिओ (Total Expense Ratio - TER) सह थेट गुंतवणूकदारांपर्यंत पोहोचण्याची योजना आखत आहे, ज्यामुळे ते HDFC, SBI, ICICI तसेच Groww आणि Zerodha सारख्या मोठ्या कंपन्यांना टक्कर देईल. रिलायन्स इंडस्ट्रीजचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे ₹19.70 ट्रिलियन असून त्याचा P/E रेशो (P/E ratio) 22.4 च्या आसपास आहे. आयपीओ (IPO) बाजारातील तेजी आणि डिमॅट खात्यांची (demat account) वाढती संख्या यामुळे भारतीय भांडवली बाजारात चांगली वाढ दिसून येत आहे.
आर्थिक परिदृश्य आणि भविष्यातील वाटचाल
भारत 2027 पर्यंत जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनण्याची शक्यता आहे, जे आर्थिक विकासासाठी एक चांगले वातावरण आहे. मात्र, घरगुती बचतीतील सुमारे 70% भौतिक मालमत्तांमधून 30% आर्थिक मालमत्तांमध्ये रूपांतरित करणे हे एक मोठे आव्हान आहे. सोन्या-चांदीच्या किमती 2025 मध्ये लक्षणीय वाढल्या, सोन्यात 65% तर चांदीत 144.4% वाढ दिसून आली. यामुळे या भौतिक मालमत्तांमध्ये मोठी रक्कम अडकलेली आहे. विश्लेषकांच्या मते, सरकारी योजना आणि तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे भांडवली बाजारात वाढ होत राहील. निरुपयोगी सोन्या-चांदीच्या गुंतवणुकीऐवजी आर्थिक मालमत्तांमध्ये पैसे वळवणे हे भविष्यातील आर्थिक वाढ आणि वैयक्तिक संपत्तीसाठी महत्त्वाचे ठरेल.