जागतिक बाजारात मोठी पडझड: आर्थिक निराशा आणि AI ची भीती
5 फेब्रुवारी 2026 रोजी जागतिक वित्तीय बाजारात मोठी पडझड दिसून आली. निराशाजनक आर्थिक आकडेवारी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (Artificial Intelligence - AI) नवीन टूल्समुळे निर्माण झालेल्या भीतीमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले. जपानचा निक्केई 0.9%, चीनचा शांघाय कंपोझिट 0.6% आणि भारताचा सेन्सेक्स 0.6% ने घसरला. युरोपमध्येही हीच परिस्थिती दिसून आली, जिथे यूकेचा एफटीएसई 0.8% आणि जर्मनीचा डॅक्स 1% ने घसरला. अमेरिकेत सुरुवातीच्या व्यापारात नास्डॅक कंपोझिट 1.6%, डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज 1.1% आणि एस अँड पी 500 1.2% ने घसरले. या व्यापक विक्रीमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या भविष्याबद्दल आणि स्थापित कंपन्यांच्या व्यवसाय मॉडेलबद्दलची चिंता स्पष्टपणे दिसून येत आहे.
आर्थिक आकडेवारी चिंताजनक
सध्या बाजारात दिसणाऱ्या घसरणीमागे निराशाजनक आर्थिक आकडेवारी हे एक प्रमुख कारण आहे. अमेरिका आणि इतर विकसित अर्थव्यवस्थांमध्ये बेरोजगारीचे आकडे वाढत असल्याचे दिसून येत आहे, ज्यामुळे धोरणकर्त्यांना आर्थिक योजनांचा पुनर्विचार करावा लागत आहे. 31 जानेवारी 2026 रोजी संपलेल्या आठवड्यातील अमेरिकेतील सुरुवातीच्या बेरोजगारी लाभासाठीचे दावे 231,000 पर्यंत वाढले. हे आकडे बाजाराच्या अंदाजापेक्षा खूप जास्त होते आणि जवळपास दोन महिन्यांतील सर्वात मोठी साप्ताहिक वाढ दर्शवते, जी कामगार बाजारात अडचणी येण्याची शक्यता दर्शवते.
Anthropic च्या AI टूलमुळे 'SaaSpocalypse'!
बाजारातील या घसरणीला चालना देणारे एक मोठे कारण म्हणजे Anthropic कंपनीने आपल्या Claude Cowork टूलसाठी लाँच केलेले नवीन AI प्लगइन्स. विशेषतः, कायदेशीर कामांना स्वयंचलित (Automate) करण्यासाठी डिझाइन केलेले हे टूल बाजारात 'SaaSpocalypse' म्हणून ओळखले जात आहे. या बातमीने सॉफ्टवेअर, लीगल टेक आणि वित्तीय सेवा क्षेत्रांमध्ये मोठी खळबळ उडाली, ज्यामुळे एकाच दिवसात अंदाजे $285 अब्जचे मार्केट व्हॅल्यू कमी झाले. थॉमसन रॉयटर्स आणि RELX सारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण झाली. बाजाराची ही प्रतिक्रिया दर्शवते की गुंतवणूकदार आता AI ला केवळ व्यवसाय सुधारणारे फीचर म्हणून नाही, तर थेट स्पर्धक म्हणून पाहत आहेत, ज्यामुळे स्थापित कंपन्यांच्या कमाईवर परिणाम होऊ शकतो. टेक क्षेत्र, जे आतापर्यंत वाढीचे इंजिन मानले जात होते, आता AI च्या disruptive क्षमतेमुळे आपल्या व्हॅल्युएशनचे पुनर्मूल्यांकन करत आहे.
डॉलर मजबूत झाल्याने कमोडिटीजवर दबाव
धातूंसारख्या कमोडिटीज मार्केटमध्येही मोठी विक्री दिसून आली. डॉलरच्या मजबूत होण्यामुळे ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे डॉलर-आधारित मालमत्ता इतर चलनांमध्ये महाग झाल्या आहेत. चांदीच्या किमतीत जवळपास 15% ची घसरण झाली, तर सोने आणि तांब्याच्या किमतीत अंदाजे 2% आणि 1.4% ची घट झाली. सुरक्षित आश्रयस्थानाची (Safe-haven assets) मागणी कमी झाल्यामुळे आणि एकूणच 'रिस्क-ऑफ' (Risk-off) भावना वाढल्यामुळे धातूंच्या किमती घसरल्या.
केंद्रीय बँकांची सावध भूमिका
केंद्रीय बँका सध्या गुंतागुंतीच्या आर्थिक परिस्थितीतून मार्गक्रमण करत आहेत. 5 फेब्रुवारी 2026 रोजी, बँक ऑफ इंग्लंडने आपले मुख्य व्याजदर 3.75% वर स्थिर ठेवले. तथापि, पतधोरण समितीमध्ये 5:4 असा मतभेद होता, जो धोरणात्मक दृष्ट्या सावधगिरी दर्शवतो. बँकेने 2026 आणि 2027 साठी यूकेच्या जीडीपी वाढीचा अंदाजही कमी केला आहे आणि बेरोजगारी 5.3% पर्यंत वाढण्याची शक्यता वर्तवली आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या जानेवारी 2026 च्या अहवालानुसार, 2026 मध्ये जागतिक वाढ 3.3% राहण्याचा अंदाज आहे, परंतु भू-राजकीय तणाव आणि तंत्रज्ञानाच्या अपेक्षांचे पुनर्मूल्यांकन हे प्रमुख धोके म्हणून नमूद केले आहेत. आर्थिक कमकुवतपणा, तंत्रज्ञानातील बदल आणि केंद्रीय बँकांची सावध भूमिका यामुळे जागतिक बाजारासाठी एक आव्हानात्मक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.