क्विक कॉमर्स प्लॅटफॉर्म्सनी वाढवली फी; डी२सी ब्रँड्सच्या नफ्यावर गदा!

नफ्याच्या दबावाखाली ब्रँड्स

आता क्विक कॉमर्स कंपन्या 'ग्रोथ' पेक्षा 'प्रॉफिट'वर लक्ष केंद्रित करत आहेत. यामुळे डायरेक्ट-टू-कंझ्युमर (D2C) ब्रँड्सच्या कामकाजावर आणि नफ्यावर परिणाम होत आहे. जलद वाढीचे आश्वासन देणारे हे चॅनेल आता कठीण आर्थिक परिस्थितीत अडकले आहेत.

नफ्याचा दाब वाढला

ब्लिंकिट (Blinkit), झेप्टो (Zepto), आणि स्विगी इन्स्टामार्ट (Swiggy Instamart) सारख्या क्विक कॉमर्स कंपन्या गुंतवणूकदारांच्या सततच्या दबावाखाली नफा कमावण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. या धोरणामुळे त्यांच्या बिझनेस मॉडेल्समध्ये बदल होत आहेत, नवीन ब्रँड्सना ऑनबोर्ड करणे कठीण झाले आहे आणि कमिशनमध्येही वाढ झाली आहे. आता हे कमिशन ब्रँडच्या महसुलाच्या 8% ते 15% पर्यंत पोहोचले आहे, तर एकूण प्लॅटफॉर्म खर्च विक्री किमतीच्या 35% च्या पुढे जात आहे. जे ब्रँड्स पूर्वी या प्लॅटफॉर्मवर आले होते, त्यांना आता पूर्वीपेक्षा खूप जास्त पैसे मोजावे लागत आहेत, ज्यामुळे त्यांच्या मार्जिनवर थेट परिणाम होत आहे. याशिवाय, प्लॅटफॉर्मवर दिसण्यासाठी आता अतिरिक्त जाहिरात खर्चही करावा लागत आहे, जो पूर्वी ऐच्छिक होता.

बदलती समीकरणे

भारतातील क्विक कॉमर्स मार्केट, ज्याचे मूल्य $3.65 बिलियन आहे आणि $6.64 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, त्यात मोठे बदल होत आहेत. जरी वाढ मजबूत असली तरी, आता वेगवान विस्ताराऐवजी फायदेशीर वाढीवर लक्ष केंद्रित केले जात आहे. गुंतवणूकदार आता कंपन्यांकडून ठोस युनिट इकॉनॉमिक्स (unit economics) आणि स्पष्ट नफा योजनांची अपेक्षा करत आहेत. या स्पर्धेत, ब्लिंकिट सुमारे 45% मार्केट शेअरसह आघाडीवर आहे, त्यानंतर स्विगी इन्स्टामार्ट 27% आणि झेप्टो 21% सह आहेत. या कंपन्या वाढत्या ऑपरेशनल खर्चात मोठी स्पर्धा करत आहेत.

ब्रँड्स आणि प्लॅटफॉर्म्ससमोरील धोके

या परिस्थितीत क्विक कॉमर्स प्लॅटफॉर्म्स आणि त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या D2C ब्रँड्स दोघांसाठीही मोठे धोके आहेत. अनेक क्विक कॉमर्स कंपन्या अजूनही मोठ्या प्रमाणात तोटा सहन करत आहेत. झेप्टोचा FY25 साठी निव्वळ तोटा ₹3,367.3 कोटी पर्यंत वाढला आहे, तर स्विगी इन्स्टामार्ट देखील मोठा खर्च करत आहे. कंपन्या व्हेंचर कॅपिटलवर (venture capital) नेहमीच अवलंबून राहू शकत नाहीत. D2C ब्रँड्ससाठी, क्विक कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवरील वाढता खर्च—कमिशन, डिलिव्हरी फी, स्टोरेज आणि जाहिरात—मोठ्या व्हॉल्यूममध्येही विक्री तोट्यात नेऊ शकतो. दृश्यमानतेसाठी आवश्यक असलेल्या जाहिरातींवर ब्रँडच्या ग्रॉस मर्चेंडाईज व्हॅल्यू (GMV) च्या 10-15% खर्च येऊ शकतो, ज्यामुळे हा चॅनेल केवळ विक्रीचे साधन न राहता एक महागडे जाहिरात माध्यम बनत आहे. या दबावामुळे D2C ब्रँड्सना नवीन ग्राहक मिळवण्याऐवजी जुन्या ग्राहकांना टिकवून ठेवण्यावर जास्त लक्ष केंद्रित करावे लागत आहे. ॲमेझॉन इंडियाच्या (Amazon India) कंट्री मॅनेजरने देखील 2026 पर्यंत क्विक कॉमर्सच्या नफ्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.

भविष्यातील वाटचाल

विश्लेषकांच्या मते, क्विक कॉमर्स क्षेत्रात आणखी बदल अपेक्षित आहेत, ज्यात अधिक स्मार्ट पद्धतीने काम करण्यावर आणि स्थिर वाढीवर लक्ष केंद्रित केले जाईल. प्लॅटफॉर्म्स त्यांच्या स्ट्रॅटेजीमध्ये सुधारणा करतील, कदाचित नफा वाढवण्यासाठी AI चा वापर इन्व्हेंटरी आणि रूट प्लॅनिंगसाठी करतील. D2C ब्रँड्ससाठी, टिकून राहणे आणि वाढ करणे हे केवळ विक्री आकड्यांवर न राहता, युनिट इकॉनॉमिक्स, नफ्याचे मार्जिन आणि ग्राहकांना टिकवून ठेवण्यावर अवलंबून असेल. डायरेक्ट सेल्स आणि विशेष प्लॅटफॉर्म्सकडे वाढता कल दर्शवतो की कंपन्यांना टिकून राहण्यासाठी धोरणात्मकदृष्ट्या वेगळे दिसावे लागेल, एक स्पष्ट नफा योजना असावी लागेल. ग्राहक अजूनही क्विक कॉमर्सच्या सोयीचे महत्त्व देत असले तरी, प्लॅटफॉर्म्स आणि ब्रँड्ससाठी हे आर्थिकदृष्ट्या टिकाऊ आहे की नाही, हे अजूनही तपासले जात आहे.