पाम तेलाच्या बाजारपेठेत मोठी उलथापालथ! मागणी वाढली, पुरवठा कमी; भावात वाढ होण्याची शक्यता

खाद्यतेलांची तूट वाढणार, पाम तेलाच्या भावाला आधार?

मागणी-पुरवठ्यातील तफावत वाढतेय

जागतिक स्तरावर खाद्यतेलांच्या बाजारपेठेत 2025/2026 या हंगामासाठी एक मोठी तूट (deficit) निर्माण होण्याची शक्यता आहे. विश्लेषकांच्या मते, येत्या जानेवारी ते एप्रिल या काळात भारत आणि चीन यांसारख्या मोठ्या आयातदार देशांकडून पाम तेलाची खरेदी वाढेल. यामुळे जागतिक स्तरावर पाम तेलाचा साठा (stockpile) कमी होण्याची अपेक्षा आहे. खाद्यतेलांच्या एकूण बाजारपेठेत, वापराचा वेग (consumption growth) 7.1 दशलक्ष टन असेल, जो उत्पादनाच्या 5.3 दशलक्ष टन वाढीपेक्षा जास्त आहे, असा अंदाज 'ऑईल वर्ल्ड'चे कार्यकारी संचालक थॉमस मिंकले (Thomas Mielke) यांनी व्यक्त केला आहे. या वाढत्या तफावतीमुळे उपलब्ध साठा लवकरच कमी होईल आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या अशा परिस्थितीत किमतींना आधार मिळतो किंवा त्या वाढतात.

उत्पादक देश स्थिर, पण वाढीचा वेग मंदावला

इंडोनेशिया आणि मलेशिया हे पाम तेलाचे प्रमुख उत्पादक देश आहेत. या देशांकडून नजीकच्या काळात चांगले उत्पादन अपेक्षित असले तरी, वाढीचा वेग वाढत्या मागणीच्या तुलनेत कमी आहे. इंडोनेशियाचे क्रूड पाम ऑइल (CPO) उत्पादन 2026 मध्ये 48.8 दशलक्ष टन आणि मलेशियाचे उत्पादन 19.7 दशलक्ष टन राहण्याचा अंदाज आहे. अलीकडील अंदाजानुसार, इंडोनेशियाचे CPO उत्पादन 2026 मध्ये सुमारे 49.8 दशलक्ष टन पर्यंत पोहोचू शकते. हे वाढते उत्पादन सुधारित हवामान आणि लागवडीखालील क्षेत्रामुळे शक्य असले तरी, जमिनीच्या मालकी हक्कांबाबतच्या अनिश्चिततेमुळे 2 ते 5 दशलक्ष टन उत्पादनावर धोका निर्माण होऊ शकतो. मलेशियाचे 2026 साठीचे उत्पादन 19.5 ते 19.6 दशलक्ष टन राहण्याची शक्यता आहे, जी 2025 च्या तुलनेत थोडी कमी असेल. याचे कारण लागवडीखालील क्षेत्रात स्थिरता आणि जुनी झाडे असल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, या सर्व उत्पादनाचा वेग वाढत्या जागतिक वापराची गरज पूर्ण करण्यासाठी अपुरा आहे.

किमतींवर होणारा परिणाम आणि बाजारातील अस्थिरता

खाद्यतेलांच्या बाजारपेठेत निर्माण होणारी संभाव्य तूट किमतींसाठी अनुकूल परिस्थिती दर्शवते. विश्लेषक थॉमस मिंकले यांच्या मते, या पुरवठ्याच्या कमतरतेमुळे जानेवारी ते जून 2026 दरम्यान पाम तेल आणि सोयाबीन तेलाच्या किमतीत $100-$150 प्रति मेट्रिक टन वाढ होऊ शकते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, पाम तेलाच्या किमती पुरवठ्याच्या तुटीला प्रतिसाद देतात. सध्याच्या बाजारपेठेत, पाम तेल अलीकडे सोयाबीन तेलापेक्षा जास्त प्रीमियमवर विकले जात आहे, जे त्याच्या नेहमीच्या सवलतीच्या (discount) स्वभावापेक्षा वेगळे आहे. तथापि, ते सूर्यफूल तेलापेक्षा स्वस्त आहे. ब्लॅक सी प्रदेशातील पुरवठा विस्कळीत झाल्यामुळे सूर्यफूल तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. महागाई आणि जागतिक ऊर्जा किमतींसारखे मॅक्रोइकॉनॉमिक घटक देखील खाद्यतेलांच्या बाजारपेठेवर परिणाम करतात. इंडोनेशियासारख्या देशांमध्ये बायोडीझेल उत्पादनासाठी पाम तेलाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. 2026 च्या सुरुवातीला जागतिक अन्न किंमत निर्देशांकात (food price index) घट दिसून आली असली तरी, वनस्पती तेलांच्या किमती स्थिर राहिल्या आहेत.

काही 'Bear Case' (नकारात्मक पैलू)

सध्याच्या मागणीच्या परिस्थितीतही बाजारात काही नकारात्मक पैलू आहेत. मिंकले यांनी स्वतः नमूद केले आहे की, चीनची एकूण मागणी कमकुवत राहील, जरी जानेवारी ते एप्रिल या अल्प कालावधीत खरेदी वाढेल. दक्षिण अमेरिकेतील सोयाबीन तेलाची स्पर्धा वाढत आहे, विशेषतः भारतात, जी किंमत-संवेदनशील बाजारपेठ आहे. अशा परिस्थितीत, बाजारपेठेतील हिस्सा टिकवून ठेवण्यासाठी पाम तेलाला आपली किंमत कमी करावी लागू शकते. मलेशियाची पाम तेलाची निर्यात मंदावली असून, स्टॉक फेब्रुवारी 2019 नंतर सर्वाधिक पातळीवर पोहोचला आहे. भारतातील, चीनमधील आणि युरोपियन युनियनमधील मागणी कमी असल्याने ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे. याव्यतिरिक्त, इंडोनेशियामधील जमिनी ताब्यात घेण्याच्या सरकारी धोरणांमुळे पुरवठ्यात अनिश्चितता येऊ शकते आणि गुंतवणुकीवर परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे भविष्यातील उत्पादनाची क्षमता कमी होऊ शकते. मलेशियातील तेल पाम लागवडीच्या जुन्या झाडांमुळे 2027 पर्यंत उत्पादनात घट येण्याची शक्यता आहे, जी भविष्यातील उत्पादन वाढीसाठी एक संरचनात्मक आव्हान आहे.

पुढील दिशा आणि विश्लेषकांचे मत

पुढे पाहता, खाद्यतेलांची बाजारपेठ मजबूत राहण्याची अपेक्षा आहे. विश्लेषकांच्या मते, 2026 च्या सुरुवातीला पाम आणि सोयाबीन तेलाच्या किमतीत आणखी वाढ होऊ शकते. काही अंदाजानुसार, 2025 मध्ये पाम तेलाच्या किमती 2024 च्या तुलनेत सरासरी जास्त राहू शकतात. तथापि, सोयाबीन तेलाच्या स्पर्धेमुळे एप्रिल 2026 पर्यंत एप्रिल डिलिव्हरीचे फ्युचर्स RM4,000 प्रति टन पेक्षा खाली जाऊ शकतात. मलेशियातील पाम तेल मंडळाच्या (Malaysian Palm Oil Board) आकडेवारीनुसार, जानेवारी 2026 मध्ये स्टॉक कमी झाल्याने पुरवठ्यात घट दिसून येत आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या अन्न आणि कृषी संघटनेने (FAO) जानेवारी 2026 मध्ये वनस्पती तेलांच्या किमतीत किंचित वाढ नोंदवली आहे, जी जागतिक अन्न किंमत निर्देशांकातील व्यापक घसरणीच्या विरोधात आहे.