मदर डेअरीचे प्लास्टिकला 'गुडबाय'! आता दुधाच्या पिशव्या होणार नैसर्गिकरित्या विघटनशील

'ग्रीन' उपक्रमामागील वास्तव

मदर डेअरीने आपल्या पॅकेजिंगमध्ये बदल करत नैसर्गिकरित्या विघटनशील पिशव्या आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. सरकारच्या मालकीची कंपनी असल्याने, संशोधन आणि विकासाचा (R&D) खर्च ग्राहकांवर न टाकता स्वतः उचलण्याची त्यांची योजना आहे. नॅशनल डेअरी डेव्हलपमेंट बोर्ड (NDDB) च्या अंतर्गत ही कंपनी काम करते. या नवीन पिशव्या टाकून दिल्यानंतर नैसर्गिकरित्या मेणामध्ये रूपांतरित होतील, असा दावा कंपनीने केला आहे. डेअरी उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक फिल्म्समुळे होणाऱ्या पर्यावरणीय नुकसानावर मात करण्याचा हा एक प्रयत्न आहे.

मोठ्या प्रमाणावर अंमलबजावणीचे आव्हान

सुरुवातीला दिल्ली-एनसीआरमध्ये या पिशव्या बाजारात आणल्या जात आहेत, जो कंपनीच्या एकूण उत्पन्नाचा सुमारे 63% भाग आहे. या नवीन पुरवठा साखळीची चाचणी या शहरातून केली जाईल. मदर डेअरीचा वार्षिक टर्नओव्हर ₹20,300 कोटी आहे आणि गेल्या आर्थिक वर्षात कंपनीने 17% वाढ नोंदवली आहे. एवढ्या मोठ्या प्रमाणात उत्पादन हाताळताना नवीन मटेरियल मानके लागू करणे हे एक मोठे लॉजिस्टिक आव्हान आहे. या पिशव्या पारंपरिक पॉलीथिलीन फिल्म्सइतकीच टिकतील का आणि त्या भारतातील हवामानात किती प्रभावी ठरतील, यावर पुढील यश अवलंबून असेल.

धोके आणि संरचनात्मक मर्यादा

जरी हा उपक्रम चांगला वाटत असला तरी, बायोडिग्रेडेबल प्लास्टिकच्या क्षेत्रात अनेक अडचणी आहेत. इंडस्ट्री विश्लेषकांच्या मते, अनेक बायोडिग्रेडेबल प्लास्टिकला विघटन होण्यासाठी विशिष्ट औद्योगिक कंपोस्टिंगची आवश्यकता असते. जर या पिशव्या सामान्य कचरा डेपोमध्ये टाकल्या गेल्या, तर त्यांचा पर्यावरणावर होणारा फायदा कमी होतो. त्याचबरोबर, मदर डेअरी दूध खरेदीच्या किमती आणि पॅकेजिंग मटेरियलच्या दरातील चढ-उतारांसाठी अत्यंत संवेदनशील आहे. पॅकेजिंग मटेरियलच्या किमतीत नुकतीच 20% वाढ झाली आहे. सध्या कंपनी हे खर्च स्वतः उचलून बाजारातील स्थान टिकवण्याचा प्रयत्न करत आहे, परंतु यामुळे त्यांच्या नफ्यावर (Margins) मोठा दबाव येत आहे. शेतकऱ्यांना योग्य मोबदला देण्याच्या आदेशामुळे आणि कर्जावर आधारित भांडवली खर्चाच्या योजनांमुळे, या नवीन पॅकेजिंगचा खर्च दीर्घकाळात परवडणारा न ठरल्यास कंपनीला बदल करणे कठीण जाईल.

पुढील दिशा

कंपनीने 2026-27 या आर्थिक वर्षासाठी 20% वाढीचे लक्ष्य ठेवले असून, ₹24,000 कोटी टर्नओव्हर गाठण्याची त्यांची योजना आहे. हे लक्ष्य साध्य करताना पॅकेजिंगमधील नवकल्पना टिकवून ठेवण्यासाठी, कंपनीला विस्तार आणि टिकाऊपणाच्या खर्चात समतोल साधावा लागेल. हा पॅकेजिंग बदल एक नवीन बेंचमार्क ठरेल की केवळ एका मोठ्या कंपनीचा मर्यादित प्रयोग राहील, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.