FMCG कंपन्यांची नवी स्ट्रॅटेजी: प्रोटीन्समुळे वाढतोय नफा, शेअर्सही धावले!

भारतात फास्ट-मूव्हिंग कन्झ्युमर गुड्स (FMCG) सेक्टरमध्ये एक नवीन ट्रेंड सुरू झाला आहे. कंपन्या आता रोजच्या खाण्याच्या वस्तूंमध्ये प्रोटीन्सचा समावेश करत आहेत. सध्या शहरी भारतीय प्रौढ व्यक्ती दररोज सुमारे 37 ग्रॅम प्रोटीन घेतात, तर शिफारस केलेली मात्रा 60 ग्रॅम आहे. मात्र, बाजारातील वाढ ही केवळ प्रोटीनची तूट भरून काढण्याऐवजी, प्रामुख्याने प्रीमियम स्ट्रॅटेजीमुळे होत आहे. कंपन्या या 'हेल्थ' फोकसचा वापर करून परिचित उत्पादनांच्या किमती वाढवत आहेत, कारण ग्राहक आरोग्य फायद्यांसाठी जास्त पैसे देण्यास तयार आहेत. यामुळे कंपन्यांचा नफा (Profit) आणि महसूल (Revenue) लक्षणीयरीत्या वाढत आहे.

या नवीन धोरणाचा फायदा मोठ्या कंपन्यांना होत आहे. अमूल (Amul) या डेअरी कंपनीने FY26 मध्ये ₹1 लाख कोटी पेक्षा जास्त महसूल नोंदवला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 11% ने वाढला आहे. त्यांनी व्हे (whey) निष्कर्षण आणि प्रोटीन्सयुक्त पेये (drinks) वापरून मोठ्या प्रमाणावर विक्री वाढवली. आयटीसी लिमिटेड (ITC Ltd.) आणि ब्रिटानिया इंडस्ट्रीज (Britannia Industries) देखील आरोग्य उत्पादनांच्या श्रेणीचा विस्तार करत आहेत. ब्रिटानिया इंडस्ट्रीजचे मार्केट व्हॅल्युएशन सुमारे ₹1.38 लाख कोटी असून, त्यांचा P/E रेशो 56.75 च्या आसपास आहे, जे बाजारातील मजबूत अपेक्षा दर्शवते. एकूणच, भारतीय हेल्दी फूड मार्केट 2034 पर्यंत USD 59.8 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जी 9.79% वार्षिक दराने वाढेल. पॅराग मिल्क फूड्स (Parag Milk Foods) च्या 'Avvatar' ब्रँडची वाढ वेगाने होत असून, त्याचे व्हॅल्युएशन सुमारे ₹2817 कोटी आहे, ज्याचा P/E रेशो 17.1 ते 22.27 पर्यंत आहे. या तुलनेत, आयटीसीचा P/E रेशो 10.8-18.55 पर्यंत आहे. कंपन्या हाय-प्रोटीन दूध, दही, फोर्टिफाईड आटा (flour) आणि स्नॅक्समध्येही नवनवीन प्रयोग करत आहेत.

उत्पादनांची वाढ होत असली तरी, गुणवत्ता आणि किंमत या दोन महत्त्वाच्या चिंता आहेत. आयटीसीचे एक्झिक्युटिव्ह डायरेक्टर हेमंत मलिक यांनी प्रोटीन उत्पादने परवडणारी बनवण्यावर जोर दिला, कारण 51% भारतीय ग्राहकांना आरोग्यदायी पर्याय खूप महाग वाटतात. ब्रिटानियाने गुणवत्तेच्या चिंतेमुळे व्हे सप्लिमेंट्स टाळले आहेत. एका अभ्यासात असे आढळले आहे की, भारतातील एकूण प्रोटीन सेवनाचा जवळजवळ अर्धा हिस्सा गहू आणि तांदूळ यांसारख्या धान्यांतून येतो, ज्यामध्ये आवश्यक अमिनो ऍसिडचे प्रमाण कमी असते आणि पचायलाही ते कठीण असतात. केवळ या धान्यांपासून प्रोटीन्सचे प्रमाण वाढवल्याने आरोग्यासाठी सर्वोत्तम परिणाम मिळणार नाहीत. मोठ्या कंपन्या वितरणाचा (distribution) फायदा घेत असल्या तरी, नवीन ब्रँड्स आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्ममुळे स्पर्धा वाढत आहे.

विश्लेषकांच्या मते, आरोग्य जागरूकता, वाढते उत्पन्न आणि शहरीकरणामुळे हेल्दी फूड आणि प्रोटीन मार्केटमध्ये मजबूत वाढ सुरूच राहण्याची अपेक्षा आहे. प्रोटीन सप्लिमेंट मार्केट 2033 पर्यंत सुमारे ₹13,186 कोटी पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. फंक्शनल फूड्स (functional foods), पर्सनलाइज्ड न्यूट्रिशन (personalized nutrition) आणि प्लांट-बेस्ड प्रोटीन्सकडे (plant-based proteins) वाढता कल बाजारात नवनवीन कल्पनांची मागणी वाढवत आहे. ज्या कंपन्या प्रीमियम किंमत आणि परवडणारी किंमत यांचा समतोल साधू शकतील, उच्च प्रतीचे प्रोटीन देऊ शकतील आणि पारदर्शकपणे संवाद साधू शकतील, त्या या गतिमान सेक्टरमध्ये दीर्घकाळ टिकून राहतील. एप्रिल 2026 मध्ये निफ्टी एफएमसीजी (Nifty FMCG) इंडेक्समध्ये सुमारे 11% ची वाढ दिसून आली, जी या आव्हानांनंतरही गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास दर्शवते.