भारतीय लिकर मार्केटमध्ये आता मोठा बदल दिसून येत आहे. कंपन्यांनी आता जिन, टकीला आणि सिंगल माल्टसारख्या प्रीमियम ड्रिंक्सकडे मोर्चा वळवला आहे. मात्र, ग्राहकांची किंमतींबाबतची जागरूकता आणि राज्यांचे क्लिष्ट नियम या कंपन्यांसमोर मोठे आव्हान ठरणार आहे.
भारतीय स्पिरिट्स इंडस्ट्री सध्या एका महत्त्वाच्या टप्प्यातून जात आहे. पारंपारिक आणि मोठ्या प्रमाणात विक्री होणाऱ्या ब्रँड्सकडून आता कंपन्यांचे लक्ष अधिक नफा देणाऱ्या प्रीमियम आणि क्राफ्ट स्पिरिट्सकडे वळले आहे. सध्या मार्केटमध्ये IMFL (Indian Made Foreign Liquor) चे वर्चस्व कायम असले, तरी प्रीमियम सेगमेंटमध्ये मोठी वाढ दिसून येत आहे.
प्रीमियम सेगमेंटकडे ओढा का?
कंपन्यांनी त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये बदल करण्यास सुरुवात केली आहे, कारण मास-मार्केटच्या तुलनेत प्रीमियम उत्पादनांवर जास्त मार्जिन मिळते. उदाहरणार्थ, Tilaknagar Industries आता त्यांच्या पारंपारिक ब्रँडी बिझनेसच्या पलीकडे जाऊन प्रीमियम उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करत आहे. तसेच, United Spirits (Diageo ची उपकंपनी) 'Godawan' सारख्या सिंगल माल्ट ब्रँड्सद्वारे आधुनिक ग्राहकांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
भारतात प्रीमियम ड्रिंक्सना मागणी असली, तरी ग्राहक आजही किमतीबाबत जागरूक आहेत. यामुळेच अनेक ब्रँड्स आता 50 मिली च्या छोट्या बाटल्या लाँच करत आहेत, जेणेकरून ग्राहकांना मोठी गुंतवणूक न करता नवीन उत्पादनांचा अनुभव घेता येईल.
आव्हाने आणि गुंतवणुकीचा दृष्टीकोन
या प्रीमियम धोरणासमोर काही प्रमुख अडथळे आहेत:
- राज्यानुसार नियम: प्रत्येक राज्याचे अबकारी (Excise) धोरण आणि कर रचना वेगळी आहे, ज्यामुळे वितरण करणे अधिक क्लिष्ट आणि खर्चिक बनले आहे.
- वितरण व्यवस्था: फक्त ब्रँड चांगला असून चालत नाही, तर किरकोळ विक्रीच्या ठिकाणी उपलब्धता असणेही गरजेचे आहे. पुरवठा साखळीतील त्रुटींमुळे विक्रीवर परिणाम होऊ शकतो.
गुंतवणूकदारांनी येणाऱ्या तिमाही निकालांवर लक्ष ठेवावे. प्रीमियम सेगमेंटमधील विक्री वाढीमुळे ऑपरेटिंग मार्जिनमध्ये किती सुधारणा होते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तसेच, ENA (Extra Neutral Alcohol) च्या किमती आणि सरकारी धोरणांमधील बदल या क्षेत्राच्या कामगिरीवर परिणाम करणारे मुख्य घटक ठरतील.