सणासुदीच्या काळात भारतीय ग्राहकांच्या खरेदी करण्याच्या पद्धतीत मोठा बदल दिसून येत आहे. आता ग्राहक मोठ्या प्रमाणात खरेदी करण्याऐवजी 'व्हॅल्यू-फोकस्ड' खरेदी आणि गोल्ड एक्स्चेंज स्किम्सना पसंती देत आहेत.
भारतीय सणासुदीचा हंगाम सध्या ग्राहकांच्या बजेट मॅनेजमेंटमध्ये एका मोठ्या बदलाचा साक्षीदार ठरत आहे. लोक आता खर्च कमी करण्याऐवजी अधिक निवडक झाले असून, एकूण खरेदीच्या प्रमाणापेक्षा 'व्हॅल्यू' कडे कल वाढला आहे. ज्वेलरीपासून ते एफएमसीजी (FMCG) पर्यंत सर्वच क्षेत्रांत हा ट्रेंड स्पष्टपणे दिसत आहे.
गोल्ड ज्वेलरी आणि एक्स्चेंज मॉडेल
सोन्याचे भाव सध्या विक्रमी उच्चांकाच्या जवळ असल्याने, ग्राहकांचा कल 'जुने सोने देऊन नवीन खरेदी' (Gold Exchange) करण्याकडे वाढला आहे. अनेक मोठ्या रिटेलर्सकडे आता एकूण विक्रीचा मोठा हिस्सा या एक्स्चेंज व्यवहारांतून येत आहे. ज्वेलरी कंपन्यांसाठी याचा अर्थ महसूल स्थिर असला, तरी प्रति ग्राहक विकल्या जाणाऱ्या प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण कमी झाले आहे. गुंतवणूकदारांनी यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे, कारण जुन्या सोन्याच्या प्रक्रियेचा खर्च हा नवीन इन्व्हेंटरी विकण्यापेक्षा वेगळा असतो.
एफएमसीजी (FMCG) आणि छोट्या पॅक्सची रणनीती
खाद्यपदार्थ आणि गिफ्टिंग क्षेत्रात आता ग्राहकांचा ओढा 'ग्रॅन्युलर कंजप्शन'कडे आहे. मोठ्या प्रमाणात खरेदी करण्याऐवजी, लोक स्टँडर्ड आणि आकर्षक पॅकिंग असलेल्या लहान गिफ्ट बॉक्सेसना पसंती देत आहेत. कंपन्यांनीही आपली धोरणे बदलून लहान, मॉड्युलर पॅक साईजेस बाजारात आणले आहेत. यामुळे विक्रीची संख्या टिकून राहत असली, तरी पॅकेजिंग आणि सप्लाय चेनच्या वाढत्या खर्चामुळे प्रॉफिटेबिलिटीवर दबाव येण्याची शक्यता आहे.
फायनान्सिंग ठरतेय इंजिन
होम अप्लायन्सेस आणि इलेक्ट्रॉनिक्ससारख्या महागड्या वस्तूंची विक्री प्रामुख्याने एग्रेसिव्ह फायनान्सिंग ऑप्शन्सवर अवलंबून आहे. बँका आणि बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांच्या (NBFCs) मदतीने मिळणाऱ्या सोप्या EMI स्किम्समुळे महागाईच्या काळातही मागणी टिकून आहे. मात्र, गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेची बाब म्हणजे ही 'क्रेडिट-लेड ग्रोथ' किती शाश्वत आहे? कारण सणांनंतर ग्राहकांची EMI भरण्याची क्षमता कशी राहते, यावर अनेक कंपन्यांचे भवितव्य अवलंबून आहे.
येणाऱ्या लग्नसराईच्या काळात रिटेल कंपन्यांची कामगिरी कशी राहते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. कंपन्या आपल्या मार्जिनवर होणारा परिणाम कसा हाताळतात आणि इनपुट कॉस्ट वाढूनही मार्केट शेअर कसा टिकवतात, याकडे आता सर्वांचे लक्ष आहे.