भारतीय सॉफ्ट ड्रिंक इंडस्ट्रीत उन्हाळ्याचा तडाखा! विक्री वाढणार, पण नफ्यावर मात्र 'गंभीर' संकट?

उन्हाळ्यामुळे विक्रीत वाढ, पण नफ्यावर दबाव

उन्हाळ्याच्या कडक लाटेमुळे भारतीय शीतपेय (Soft Drinks) उद्योगात पुन्हा एकदा बहार येण्याची शक्यता आहे. भारतीय हवामान विभागाने (India Meteorological Department) यंदा सामान्यपेक्षा जास्त तापमान राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, जो एल निनोमुळे (El Niño) आणखी वाढू शकतो. मागील वर्षीच्या तुलनेत यावर्षी मागणीत वाढ अपेक्षित आहे. कंपन्यांनी गेल्या दोन आर्थिक वर्षांमध्ये आपली बॉटलिंग क्षमता 30% ते 35% ने वाढवली आहे आणि वितरण नेटवर्कही विस्तारले आहे. विक्रीत 2% ते 4% ची दरवाढ आणि वाढलेल्या व्हॉल्यूम्समुळे कंपनीचा महसूल (Revenue) दीर्घकालीन वाढीकडे परत येईल अशी अपेक्षा आहे. CRISIL रेटिंग्सनुसार, या आर्थिक वर्षात महसुलात 15% वाढीचा अंदाज आहे.

कोका-कोलाचा नफा वाढला, पण मार्जिनवर तणाव

याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे Coca-Cola India. कंपनीचा FY25 मध्ये महसूल 7% वाढून ₹5,042.56 कोटी झाला, तर जाहिरात खर्चात कपात झाल्यामुळे नफा तब्बल 46.3% वाढून ₹615.03 कोटी झाला. मात्र, हे आकडे आशादायक असले तरी, उद्योगातील मार्जिनवर (Margins) मात्र दबाव वाढत आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे क्रूड ऑइलच्या (Crude Oil) किमतीत अस्थिरता वाढली आहे, ज्यामुळे एकूण खर्चाच्या 20% ते 22% असलेला पॅकेजिंग खर्च (Packaging Costs) वाढत आहे. तसेच, नवीन प्रतिस्पर्धकांना टक्कर देण्यासाठी मार्केटिंग आणि वितरणावरील वाढता खर्च यामुळे उद्योगाचा नफा 200 ते 250 बेसिस पॉइंट्सने कमी होऊ शकतो.

नवीन प्रतिस्पर्धक आणि वाढता खर्च

या उद्योगात मोठे बदल झाले आहेत. नवीन प्रतिस्पर्धकांनी बाजारात प्रवेश केला असून, त्यांनी मागील आर्थिक वर्षातील अंदाजे 2% च्या तुलनेत आता जवळपास 6% ते 7% मार्केट शेअर (Market Share) मिळवला आहे. हे नवे स्पर्धक ₹10 आणि ₹20 सारख्या लोकप्रिय किमतीत आणि स्थानिक फ्लेवर्ससह ग्राहकांना आकर्षित करत आहेत. यामुळे कंपन्यांना मार्केटिंग आणि विक्रीवर अधिक खर्च करावा लागत आहे. PepsiCo ने भारतात आपला 10% मार्केट शेअर गमावला आहे, तर स्थानिक ब्रँड Campa ने 8% शेअर मिळवला आहे, जे ग्राहक पसंतीमधील बदलाचे संकेत देतात. एकूण भारतीय पेय बाजार USD 8.9 अब्ज डॉलर्स किमतीचा आहे, परंतु कार्बनयुक्त शीतपेयांच्या (Carbonated Soft Drinks) सेगमेंटमध्ये वाढीचा वेग मंदावला आहे. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींचा थेट परिणाम PET आणि PP सारख्या प्लास्टिक पॅकेजिंगच्या किमतींवर होत आहे, ज्या 50% ते 60% पर्यंत वाढू शकतात. काही कच्च्या मालाच्या किमतीत तर 40% ते 80% पर्यंत वाढ झाली आहे. जर तेलाच्या किमती उच्च राहिल्यास मे-जूनपर्यंत पुरवठा साखळीत (Supply Chain) समस्या येऊ शकतात, ज्यामुळे नफ्यावर मोठा परिणाम होईल.

नफ्याचे धोके आणि भविष्यातील चित्र

विक्रीत अपेक्षित वाढ असूनही, अनेक सॉफ्ट ड्रिंक बॉटलर्ससाठी नफ्याचे चित्र आव्हानात्मक आहे. नवीन प्रतिस्पर्धकांकडून आक्रमक किंमत धोरण आणि जागतिक क्रूड ऑइलमुळे वाढलेला पॅकेजिंग खर्च यामुळे नफ्यावर मोठा दबाव आहे. CRISIL ने नफ्यात 200-250 बेसिस पॉइंट्सची घट अपेक्षित केली आहे, मात्र स्केल (Economies of Scale) नसलेल्या लहान कंपन्यांना जास्त फटका बसू शकतो. हवामानातील बदलांचाही या उद्योगावर मोठा परिणाम होतो; एप्रिल-मे 2025 मध्ये आलेल्या अवकाळी पावसामुळे उन्हाळी उत्पादनांच्या विक्रीत 15% ते 25% घट झाली होती. वाढत्या तेलाच्या किमतीमुळे लॉजिस्टिक्सचा (Logistics) खर्चही वाढला आहे, ज्यामुळे कामकाजाची कार्यक्षमता कमी झाली आहे. यामुळे कंपन्यांना 1% ते 3% पर्यंत ग्राहक किंमत वाढवावी लागू शकते. मात्र, CRISIL रेटिंग्सनुसार, या आर्थिक वर्षात सॉफ्ट ड्रिंक बॉटलर्स 15% महसूल वाढ साधतील आणि निव्वळ मार्जिन (Net Margins) 15% ते 16% दरम्यान निरोगी राहतील, विशेषतः झिरो-शुगर (Zero-Sugar) पर्यायांवर लक्ष केंद्रित केल्यास. Systematix Institutional Equities चा अंदाज आहे की भारतीय सॉफ्ट ड्रिंक उद्योगात पुढील वर्षी 10% पेक्षा जास्त वाढ होऊ शकते.