ITC चा FMCG मध्ये मोठा डाव! प्रीमियम उत्पादनांवर भर, पण व्हॅल्युएशनचा प्रश्न?

ITC ची FMCG मध्ये मोठी झेप

ITC लिमिटेड आपल्या फास्ट-मूव्हिंग कंझ्युमर गुड्स (FMCG) व्यवसायात प्रचंड मोठी गुंतवणूक करत आहे. कंपनीचे चेअरमन आणि मॅनेजिंग डायरेक्टर संजीव पुरी (Sanjiv Puri) यांच्या नेतृत्वाखाली, ITC प्रीमियम उत्पादने आणि धोरणात्मक अधिग्रहणांच्या (acquisitions) माध्यमातून मार्केटमध्ये आपले स्थान मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहे. काही वर्षांपूर्वी सुमारे ₹10,000 कोटी असलेला FMCG व्यवसाय आता वाढून सुमारे ₹22,000 कोटींवर पोहोचला आहे. आगामी काळात नवीन उत्पादने लॉन्च करणे, नवीन कॅटेगरीमध्ये प्रवेश करणे आणि विशेषतः भारतातील वाढत्या आकांक्षा असलेल्या ग्राहकांना लक्ष्य करणे, यावर कंपनीचा भर आहे.

अधिग्रहणातून (Acquisitions) वेगाने वाढ

या विस्तार योजनेत Yogabar, Mother Sparsh, 24 Mantra आणि Prasuma सारख्या कंपन्यांचे अधिग्रहण महत्त्वपूर्ण ठरले आहे. यापैकी Yogabar आणि Prasuma या ब्रँड्सनी मिळून अंदाजे ₹1,300 कोटींची वार्षिक विक्री (annual sales rate) गाठली आहे, जी भविष्यातील वाढीची क्षमता दर्शवते. भारतातील प्रक्रिया केलेले अन्न (processed foods), सुविधा (convenience) आणि आरोग्यदायी उत्पादनांची वाढती मागणी पाहता, ITC ची ही रणनीती योग्य ठरत आहे. विशेषतः, भारतीय आरोग्य अन्न बाजार (health food market) 2026 पर्यंत $30 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामध्ये 20% वार्षिक वाढीचा अंदाज आहे. Gen Z पिढीला लक्ष्य करून प्रीमियम आणि आरोग्य-केंद्रित उत्पादनांवर कंपनीचा जोर आहे.

तीव्र स्पर्धा आणि व्हॅल्युएशनचा फटका

ITC जरी FMCG मार्केटमध्ये मोठी झेप घेण्याचा प्रयत्न करत असली, तरी तिला Hindustan Unilever (HUL) आणि Nestle India सारख्या दिग्गजांशी स्पर्धा करावी लागत आहे. मे 2026 पर्यंत ITC चे मार्केट व्हॅल्युएशन सुमारे ₹3.90 लाख कोटी आहे. याउलट, Nestle India चे 2023 मधील मार्केट कॅप ₹49,768 कोटी होते, तर HUL चे ऑक्टोबर 2025 पर्यंत ₹5.77 लाख कोटी होते. मात्र, ITC चा प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो (ratio) सुमारे 11.10 आहे, जो इंडस्ट्रीच्या सरासरी 19.63 पेक्षा खूपच कमी आहे. Nestle India चा P/E रेशो 60 पेक्षा जास्त राहिला आहे. या व्हॅल्युएशन गॅपमुळे गुंतवणूकदार ITC च्या विविध व्यवसायांच्या नफा आणि वाढीच्या क्षमतेबद्दल साशंक असल्याचे दिसून येते.

मार्जिन प्रेशर आणि स्टॉकची कामगिरी

ITC च्या FMCG वाढीच्या कथेला काही धोके देखील आहेत. नवीन ब्रँड्सचे अधिग्रहण आणि त्यांचा वेगाने विकास करण्याच्या प्रक्रियेत कमी प्रॉफिट मार्जिनचा (profit margin) धोका आहे. तसेच, 24 Mantra सारख्या ब्रँड्सना लहान शहरांमध्ये पोहोचवण्यासाठी मोठी स्पर्धा आणि वितरण (distribution) आव्हान आहे. कंपनीचे Return on Capital Employed (RoCE) आणि Return on Equity (RoE) सारखे प्रॉफिटेबिलिटी मेट्रिक्स (profitability metrics) Nestle India सारख्या स्पर्धकांच्या तुलनेत कमी राहिले आहेत. इतकेच नाही, तर 2014 ते 2022 या काळात ITC च्या शेअरची कामगिरी Nifty50 आणि HUL, Dabur सारख्या प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत पिछाडीवर होती. FY2024-25 मध्ये ITC च्या पॅकेज्ड फूडची विक्री 28% वाढून ₹21,982 कोटी झाली असली तरी, नवीन अधिग्रहणांचे एकत्रीकरण (integration) करणे हे एक मोठे आव्हान आहे.

विश्लेषकांची संमिश्र मते

भविष्यात ITC ची रणनीती प्रीमियम उत्पादने आणि अधिग्रहणांवर टिकून आहे. FMCG मार्केटमध्ये वार्षिक 5% वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, विश्लेषकांची मते ITC च्या भविष्याबद्दल विभागलेली आहेत. 2024 च्या मध्यातील काही अहवालांमध्ये 'बाय' (BUY) शिफारसी होत्या, ज्या लक्षणीय वाढ दर्शवत होत्या. परंतु, 2025 च्या उत्तरार्धातील नवीन विश्लेषणानुसार, 'होल्ड' (HOLD) किंवा 'न्यूट्रल' (NEUTRAL) रेटिंग्स अधिक दिसून येत आहेत. सरासरी 12 महिन्यांचे प्राइस टार्गेट्स (price targets) ₹325.00 ते ₹359.19 दरम्यान आहेत, ज्यात केवळ 4.47% ते 15.35% पर्यंत वाढीची शक्यता वर्तवली जात आहे. नोव्हेंबर 2025 मधील एका व्हॅल्युएशन मॉडेलने ₹486 चे टार्गेट दिले असले तरी, बाजारातील मतभेद ITC च्या विस्ताराला नफ्यात कसे रूपांतरित करता येईल याबद्दल प्रश्नचिन्ह निर्माण करत आहेत.