ITC चा नवा डाव: प्रोटीनयुक्त पदार्थांनी साधणार हेल्थ मार्केटवर कब्जा!

ITC च्या 'हेल्थ' प्लॅनला नवी दिशा

ITC लिमिटेड आपल्या फूड डिव्हिजनचा विस्तार करत असून, हेल्थ आणि वेलनेस मार्केटमध्ये आपला दबदबा वाढवण्यासाठी प्रोटीन-युक्त पदार्थांवर (protein-rich foods) जास्त लक्ष केंद्रित करत आहे. कंपनी आपले लोकप्रिय ब्रँड्स जसे की Aashirvaad, Sunfeast, आणि अधिग्रहित केलेली Yoga Bar यांचा उपयोग करून बाजारात नवीन प्रोटीन-आधारित उत्पादने आणत आहे. यामध्ये फोर्टिफाईड (fortified) गव्हाचे पीठ, प्लांट-बेस्ड प्रोटीन शेक्स आणि प्रोटीन स्नॅक्सचा समावेश आहे. Sunfeast चे नवीन Breakfast Smoothie सारखे पर्यायही उपलब्ध होत आहेत. ITC चे मुख्य उद्दिष्ट 'पोषण सर्वांपर्यंत' (democratize nutrition) पोहोचवणे आहे, जेणेकरून प्रोटीन-आधारित अन्नपदार्थ अधिक सुलभ आणि परवडणारे बनतील. ITC च्या फूड डिव्हिजनचे चीफ एक्झिक्युटिव्ह, हेमंत मलिक यांच्या मते, हेल्थ मार्केट हा वेगाने वाढणाऱ्या सेगमेंटपैकी एक आहे.

हेल्थ मार्केटमध्ये मोठी संधी

भारतातील हेल्थ आणि वेलनेस फूड मार्केट सध्या प्रचंड वेगाने विस्तारत आहे. विविध अंदाजानुसार, २०२३ पर्यंत हे मार्केट १३९.५६ अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे, ज्यामध्ये दरवर्षी सुमारे १८.५०% दराने वाढ अपेक्षित आहे. अन्य अंदाजानुसार, २०२५ मध्ये २५.८ अब्ज डॉलर्स असलेले हेल्दी फूड मार्केट २०२४ पर्यंत ५९.८ अब्ज डॉलर्स पर्यंत वाढू शकते, ज्याचा वार्षिक वाढीचा दर ९.७९% असेल. वाढती आरोग्य जागरूकता, मधुमेह आणि लठ्ठपणासारख्या जीवनशैली संबंधित आजारांमध्ये वाढ, शहरीकरण आणि वाढती उत्पन्न पातळी यामुळे ग्राहक आता प्रतिबंधात्मक आरोग्यावर (preventive health) अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत. प्लांट-बेस्ड, ऑरगॅनिक (organic) आणि क्लीन-लेबल (clean-label) उत्पादनांकडे ग्राहकांचा कल वाढत आहे, ज्यामुळे ITC च्या नवीन प्रोटीन उत्पादनांना मोठी संधी मिळेल.

स्पर्धेचे आव्हान आणि किमतीचा प्रश्न

मात्र, ITC ला आता MuscleBlaze आणि Optimum Nutrition सारख्या स्पेशलाइज्ड (specialized) ब्रँड्सकडून, तसेच Nestle आणि Britannia सारख्या मोठ्या फूड कंपन्यांकडून तीव्र स्पर्धेला सामोरे जावे लागत आहे. ITC कडे मोठा वितरण नेटवर्क (distribution network) असला तरी, तिची उत्पादनांची विस्तृत श्रेणी असल्यामुळे खास स्पर्धकांच्या तुलनेत लक्षणीय स्थान मिळवणे आव्हानात्मक ठरू शकते. प्रोटीन उत्पादने परवडणाऱ्या दरात उपलब्ध करून देण्याचे ध्येय हे एक मोठे आव्हान आहे. विशेषतः प्रोटीन-युक्त अन्नपदार्थ तयार करण्याची किंमत जास्त असते, ज्यामुळे मास-मार्केट (mass-market) किमतींशी जुळवून घेणे कठीण होते. ITC च्या पॅकेज्ड फूड्स व्यवसायाची वाढ अलीकडे थोडी मंदावली आहे आणि काही बिस्किटं व स्नॅक्सच्या सेगमेंटमध्ये मार्केट शेअरमध्ये घट झाली आहे. तेल आणि गव्हासारख्या कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमतींमुळेही कंपनीच्या नफ्यावर दबाव येत आहे.

ITC च्या पॅकेज्ड फूड्सची वाढ

ऐतिहासिकदृष्ट्या, ITC च्या पॅकेज्ड फूड्स व्यवसायाने दरवर्षी सुमारे १३% दराने वाढ साधली आहे. तथापि, गेल्या तीन वर्षांमध्ये ही वाढ सुमारे ७.७% पर्यंत मंदावली आहे. याउलट, Yogabar सारखे नवीन ब्रँड्स आणि ऑरगॅनिक उत्पादने चांगली कामगिरी करत आहेत. Yogabar चा वार्षिक रन रेट (run rate) सुमारे ₹१,१०० कोटी पर्यंत पोहोचला आहे, जो नवीन चॅनेल्सद्वारे ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यात यश दर्शवतो.

विश्लेषकांचे मत आणि भविष्यातील वाटचाल

अनेक विश्लेषकांच्या मते, ITC च्या सिगारेट व्यवसायातील स्थिर नफ्यामुळे कंपनीला अन्न, पेपर आणि कृषी व्यवसायात गुंतवणूक करण्याची संधी मिळते. अन्न विभागात, विशेषतः ऑनलाइन आणि ऑरगॅनिक उत्पादनांमध्ये चांगली वाढ दिसून येत आहे. ITC ने २०३० पर्यंत अन्न उत्पादनातून ₹१ लाख कोटी महसूल मिळवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे, जे या क्षेत्रावरील त्यांच्या महत्त्वाकांक्षेला दर्शवते. स्टॉकचे मूल्यांकन (P/E ratio) सध्या १०.८७-१०.९७ च्या दरम्यान आहे, ज्यामुळे काही गुंतवणूकदारांना ती चांगली व्हॅल्यू (value) वाटू शकते. तथापि, वाढत्या कच्च्या मालाच्या किमती आणि तीव्र स्पर्धा यांसारखी आव्हाने कंपनीच्या नफ्यावर परिणाम करू शकतात.