भारतात GLP-1 वजन कमी करणाऱ्या औषधांचा वापर वेगाने वाढत आहे. मार्च २०२६ मध्ये पेटंट (Patent) संपल्यानंतर अनेक कंपन्यांनी स्वस्त जेनेरिक पर्याय आणले आहेत. यामुळे विशेष पोषण (Nutrition) आणि सौंदर्य उत्पादनांची मागणी वाढली आहे. Nestle, Dr. Reddy’s आणि Tata Consumer सारख्या कंपन्या आता स्नायूंची झीज आणि त्वचेची लवचिकता कमी होणे यांसारख्या दुष्परिणामांवर उपाय म्हणून फंक्शनल फूड्स (Functional Foods) आणि सप्लिमेंट्स (Supplements) बाजारात आणत आहेत.
भारतीय आरोग्य आणि वेलनेस मार्केटमध्ये नवीन ट्रेंड!
भारतात आरोग्य आणि निरामयतेच्या (Health and Wellness) क्षेत्रात एक नवीन बदल घडत आहे. GLP-1 वजन कमी करण्याच्या औषधांचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. विशेषतः मार्च २०२६ मध्ये एका महत्त्वाच्या घटकाच्या (Semaglutide) पेटंटची (Patent) मुदत संपल्यापासून या औषधांचे स्वस्त जेनेरिक पर्याय बाजारात आले आहेत. यामुळे आता ही औषधे अधिक लोकांपर्यंत पोहोचत आहेत.
मात्र, या औषधांमुळे काही शारीरिक दुष्परिणामांमध्ये वाढ झाली आहे. क्लिनिकल डेटा (Clinical Data) नुसार, ही औषधे घेणाऱ्यांना चरबी कमी होण्यासोबतच स्नायूंचे वजन (Lean Muscle Mass) देखील कमी होत असल्याचे दिसून आले आहे. अंदाजानुसार, शरीरातील २५% ते ४०% वजन हे चरबीऐवजी स्नायूंच्या झीजेमुळे कमी होत आहे. यासोबतच त्वचेची लवचिकता कमी होणे आणि चेहऱ्यावरील निस्तेजपणा या समस्याही वाढल्या आहेत.
यामुळे बाजारात एक नवीन संधी निर्माण झाली आहे. कंपन्या आता अशा उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत, जी स्नायूंची दुरुस्ती (Muscle Recovery), त्वचेचे आरोग्य सुधारणे आणि पोषण (Nutritional Gaps) भरून काढण्यास मदत करतील. विशेषतः प्रोटीन (Protein) आणि फायबरच्या (Fiber) कमतरतेवर मात करणारी उत्पादने यूजरसाठी महत्त्वाची ठरत आहेत.
नवीन उत्पादने आणि कंपन्यांची एन्ट्री
या नव्या बाजारात टिकून राहण्यासाठी अनेक कंपन्या एकत्र येत आहेत. Dr. Reddy’s Laboratories आणि Nestlé Health Science यांनी मिळून 'Celevida GLP+' नावाचे उत्पादन बाजारात आणले आहे. हे एक मेडिकल न्यूट्रिशन (Medical Nutrition) उत्पादन आहे, जे GLP-1 किंवा GIP थेरपी घेत असलेल्या रुग्णांना स्नायूंचे वजन आणि प्रोटीनची गरज पूर्ण करण्यास मदत करते.
त्याचबरोबर, Tata Consumer Products देखील या सेगमेंटमध्ये उतरण्याची तयारी करत आहे. कंपनी लवकरच प्रोटीन आणि फायबरयुक्त (Fiber-enriched) फंक्शनल फूड्स (Functional Foods) आणि पेये (Beverages) बाजारात आणणार आहे. यासोबतच, प्रीबायोटिक्स (Prebiotics) आणि प्रोबायोटिक्स (Probiotics) यांचा समावेश असलेली उत्पादने सादर करण्याची त्यांची योजना आहे, जी वेगाने वजन कमी झाल्यामुळे शरीरातील बदलांना सामोरे जाण्यास मदत करतील.
याव्यतिरिक्त, सौंदर्य (Beauty) आणि सप्लिमेंट (Supplement) कंपन्या देखील त्वचेला आराम देणारी (Barrier-repair Skincare) आणि कोलेजन (Collagen) वाढवणारी उत्पादने बाजारात आणत आहेत, जेणेकरून औषधांचे दिसणारे दुष्परिणाम कमी करता येतील.
धोके आणि बाजारातील लक्ष ठेवण्यासारख्या गोष्टी
या नवीन सेगमेंटमध्ये वाढीची मोठी क्षमता आहे. अंदाजानुसार, २०३० पर्यंत भारतीय GLP-1 संबंधित बाजारपेठ ₹४,५०० ते ₹५,००० कोटींपर्यंत पोहोचू शकते. मात्र, गुंतवणूकदारांनी काही धोके लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
या क्षेत्रातील नियम (Regulatory Environment) खूप गुंतागुंतीचे आहेत. कंपन्यांना अन्न (Food) आणि औषध (Pharmaceutical) या दोन्ही नियमांचे पालन करावे लागेल. FSSAI (Food Safety and Standards Authority of India) आणि CDSCO (Central Drugs Standard Control Organisation) यांसारख्या संस्थांच्या नियमांचे पालन करणे महत्त्वाचे ठरेल.
सध्या बाजारात स्पर्धेचे प्रमाण वाढत आहे. जेनेरिक सेमाग्लूटाइड (Generic Semaglutide) बाजारात आता २० हून अधिक उत्पादक आहेत, त्यामुळे किमतींवर दबाव येण्याची शक्यता आहे. या नवीन बाजाराचे भविष्य कंपन्या त्यांच्या उत्पादनांमध्ये किती वेगळेपण आणू शकतात आणि ग्राहकांचा विश्वास किती जिंकू शकतात यावर अवलंबून असेल. भारतीयांच्या आहारात नैसर्गिकरित्या स्नायूंचे प्रमाण कमी आणि प्रोटीनचे सेवन कमी असल्याने, या उपायांचे यश हे आरोग्य आणि व्यावसायिक व्यवहार्यता (Commercial Viability) या दोन्हीवर आधारित असेल.