Whalesbook
कच्च्या मालाचा भस्मासुर: FMCG क्षेत्रावर 'श्रिंकफ्लेशन'चा (Shrinkflation) मारा
भारतातील FMCG कंपन्या सध्या मोठ्या आर्थिक दबावाखाली आहेत. क्रूड ऑइल 100 डॉलर प्रति बॅरलच्या वर जाणे, पाम ऑइलचा पुरवठा कमी होणे आणि पॉलिमरच्या वाढत्या किमती यामागे प्रमुख कारणे आहेत. नुवामा इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीजच्या (Nuvama Institutional Equities) मते, जर कंपन्यांनी योग्य उपाययोजना केल्या नाहीत, तर सध्याच्या किमतींमुळे त्यांच्या एकूण नफ्यात (Gross Margins) 100 ते 250 बेसिस पॉइंट्सची घट होऊ शकते. EY इंडियामधील (EY India) भागीदार अंगशुमन भट्टाचार्य यांच्या मते, हा एक "सिस्टम-वाइड कॉस्ट सर्ज" आहे, ज्यामुळे कंपन्यांना एकतर एमआरपी (MRP) वाढवावी लागेल किंवा उत्पादनांचे वजन कमी करावे लागेल. ब्रिटानिया, नेस्ले इंडिया, हिंदुस्तान युनिलिव्हर (HUL), डाबर इंडिया, एममी आणि वरुण बेव्हरेजेस यांसारख्या प्रमुख कंपन्या या वाढत्या इनपुट खर्चाचा सामना करण्यासाठी आपल्या उत्पादनांच्या पॅकचा आकार बदलत आहेत. केवळ पॅकेजिंगचा खर्च, जो क्रूड-आधारित पॉलिमरशी जोडलेला आहे, तो पारले प्रोडक्ट्ससारख्या (Parle Products) कंपन्यांच्या एकूण खर्चाच्या 15-20% पर्यंत असू शकतो, ज्यामुळे सध्याची आर्थिक कोंडी अधिक तीव्र झाली आहे.
कंपन्यांची दुहेरी रणनीती: ग्रामीण आधार, शहरी प्रवेश
महागाईच्या काळात कंपन्यांनी एक हुशारीची रणनीती अवलंबली आहे. ग्रामीण भागातील रोजंदारीवर अवलंबून असलेल्या ग्राहकांसाठी ₹5 आणि ₹10 च्या किमतीचे उत्पादन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या किमतींमध्ये थोडीही वाढ झाल्यास हे ग्राहक उत्पादन खरेदी करण्यापासून दूर जाऊ शकतात. म्हणूनच, या एंट्री-लेव्हल पॅकसाठी उत्पादनाचे वजन कमी करणे हा सोपा मार्ग ठरला आहे, जरी यामुळे दीर्घकाळात ग्राहकांना मिळणारे मूल्य कमी होते. उदाहरणार्थ, पारले प्रोडक्ट्सने पारले-जी (Parle-G) च्या काही पॅकचे वजन कमी केले आहे, तर वरुण बेव्हरेजेसने ₹10 चे अतिशय लहान आकाराचे बेव्हरेज पॅक आणले आहेत. एममी (Emami) कंपनीने बोरोप्लस (BoroPlus) आणि नवरत्न (Navratna) यांचे सॅशे (sachets) कमी प्रमाणात आणले आहेत. डाबर इंडियाने (Dabur India) मध, ज्यूस आणि हेअर केअर उत्पादनांचे (hair care products) लहान व्हर्जन बाजारात आणले आहेत. त्याचबरोबर, शहरी ग्राहकांसाठी प्रीमियम ब्रँड्सची (premium brands) लहान आणि स्वस्त आवृत्ती ऑफर करण्याची रणनीती उदयास येत आहे. हिंदुस्तान युनिलिव्हरचे (Hindustan Unilever) ₹16 किमतीचे लाईफबॉय (Lifebuoy) बार हे ₹10 आणि ₹36 च्या पर्यायांदरम्यानचे "ब्रिज पॅक" आहे, जेणेकरून ग्राहक मोठ्या खर्चाशिवाय ब्रँडशी जोडलेले राहतील. सर्फ एक्सेल (Surf Excel) आणि ट्रेसेमे (TRESemmé) सारखे ब्रँड देखील बजेट-फ्रेंडली शहरी खरेदीदारांसाठी लहान चाचणी आकाराचे (trial sizes) पॅक आणत आहेत.
ग्राहकांचे नुकसान: मूल्यामध्ये घट
कच्च्या मालाच्या किमती वाढणे आणि त्यानंतर उत्पादनांचे वजन कमी होणे, या चक्रामुळे पॅक आकारांचे एक नवीन मानक तयार होते, जे खर्च स्थिर झाल्यावर मूळ वजनावर परत येत नाहीत. यामुळे ग्राहकांच्या मूल्यामध्ये दीर्घकालीन घट होते, जी न बदललेल्या किमतींच्या टॅगखाली लपलेली असते. विश्लेषकांचा इशारा आहे की, विशेषतः वजन कमी करण्याच्या या "किंमत कृती" (pricing actions) सध्या सुरु असलेल्या मागणीतील नाजूक सुधारणेला (demand recovery) अडथळा आणू शकतात. भारतीय FMCG क्षेत्र, जे सहसा एक सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय मानले जाते, त्यातील निफ्टी FMCG इंडेक्स (Nifty FMCG index) वर्ष-टू-डेट (YTD) सुमारे 11% घसरला आहे, जो बाजारातील घसरणीशी जुळतो. हिंदुस्तान युनिलिव्हर लिमिटेड (HUL), या क्षेत्रातील एक मोठी कंपनी, कार्यप्रदर्शन आणि मूल्यांकनाच्या (valuation) चिंतांमुळे विश्लेषकांनी 'होल्ड' वरून 'सेल' (Sell) मध्ये डाउनग्रेड केली आहे. या कंपनीचा शेअर गेल्या एका वर्षात 9.17% घसरला आहे. स्पर्धकांच्या तुलनेत, HUL सुमारे 42-46x च्या प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशोवर ट्रेड करत आहे, तर नेस्ले इंडिया 72-74x आणि ब्रिटानिया इंडस्ट्रीज 55-58x च्या रेंजमध्ये आहेत. एममी (Emami) 21-22x आणि अदानी विल्मर (Adani Wilmar) 24-26x पीई रेशोवर स्वस्त वाटतात.
भारतातील FMCG क्षेत्रासाठी दृष्टिकोन
पुढील काळात, FMCG क्षेत्राला एक कठीण समतोल साधावा लागेल. अन्न महागाईत घट आणि शहरी मागणीत सुधारणा काही प्रमाणात आधार देत असली तरी, जागतिक अनिश्चितता, कच्च्या मालाच्या उच्च किमती आणि कमकुवत मान्सूनचा संभाव्य परिणाम यांसारखी मोठी आव्हाने आहेत. कंपन्यांना नफा संरक्षित करणे आणि मागणी टिकवून ठेवणे यामधील समतोल साधावा लागेल, कारण ग्राहकांची खर्च करण्याची क्षमता अजूनही मर्यादित आहे. विश्लेषकांच्या मते, गुंतवणूकदारांनी निवडक असावे आणि ज्या कंपन्या खर्च आणि किंमती प्रभावीपणे व्यवस्थापित करू शकतात, त्यांना प्राधान्य द्यावे.