Diageo India: तरुण पिढी 'ड्रिंक बेटर' मोडमध्ये! प्रीमियम सेगमेंटमध्ये कंपनीचा मोठा डाव.

प्रीमियमिझेशनचे इंजिन

Diageo India चे MD, Praveen Someshwar, यांनी स्पष्ट केले आहे की, भारतीय तरुण पिढी आता कमी पिऊन गुणवत्तापूर्ण पेये पिण्यावर भर देत आहे. जागतिक स्तरावर तरुण वर्ग मद्यपान कमी करत असल्याची चर्चा असताना, भारतात परिस्थिती वेगळी आहे. इथे तरुणवर्ग प्रीमियम स्पिरिट्स आणि कॉकटेलसारख्या उच्च दर्जाच्या पेयांना अधिक पसंती देत आहे. महिलांच्या मद्यपानातही वार्षिक 11% ची वाढ दिसून येत आहे, ज्यामुळे 'ड्रिंक बेटर' (चांगले पिणे) ही संकल्पना अधिक रुजत आहे.

Diageo India ही 'थ्री इंडियाज' स्ट्रॅटेजी (Three Indias strategy) वापरत आहे, ज्यामध्ये ते ग्राहकांना तीन भागांमध्ये विभागतात: एन्ट्री-लेव्हल, मध्यमवर्गीय आणि लक्झरी ग्राहक. यापैकी लक्झरी सेगमेंटमध्ये सर्वाधिक वाढ अपेक्षित आहे, जी उच्च-मूल्याच्या ब्रँड्सच्या वाढत्या मागणीचे प्रतिबिंब आहे. यानुसार, ते आपल्या उत्पादनांची श्रेणी आणि किंमत प्रत्येक वर्गासाठी ठरवत आहेत. FY25 मध्ये, Diageo India चा महसूल ₹27,276 कोटी होता, जो Pernod Ricard India च्या ₹27,445.80 कोटी महसुलापेक्षा किंचित कमी आहे. यावरून भारतीय अल्कोहोलिक बेव्हरेज मार्केटमधील (~$39.3 बिलियन) स्पर्धा किती तीव्र आहे, हे दिसून येते.

डेटा-आधारित तंत्रज्ञान आणि नवोपक्रम

या बदलत्या मार्केटमध्ये टिकून राहण्यासाठी, Diageo India डेटा ॲनालिटिक्सचा (Data Analytics) जोरदार वापर करत आहे. आता ते प्रत्येक रिटेल स्टोअरच्या कामगिरीवर लक्ष ठेवून आहेत. बार आणि रेस्टॉरंट्ससारख्या 'ऑन-प्रीमिस' (On-premise) ठिकाणांना ते महत्त्वाचे 'स्क्रीन' मानत आहेत. बारटेंडर्सना त्यांच्या व्हिस्की ब्रँड्सचा वापर करून कॉकटेल बनवण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे, ज्यामुळे नवीन ग्राहक, विशेषतः महिला ग्राहक, या श्रेणीत आकर्षित होत आहेत.

लहान आकाराच्या बाटल्या, जसे की 180ml ते 350ml, हे देखील विक्री वाढवणारे एक महत्त्वाचे माध्यम ठरत आहे. यामुळे ग्राहकांना प्रीमियम ब्रँड्स कमी किमतीत उपलब्ध होत आहेत आणि ते नवीन उत्पादने वापरून पाहण्यास प्रवृत्त होत आहेत. Diageo चा अंदाज आहे की, भारतातील काही प्रीमियम ब्रँड्सच्या विक्रीत या लहान पॅकचा वाटा 30-40% पर्यंत पोहोचू शकतो, जो जागतिक बाजारपेठेच्या तुलनेत खूप जास्त आहे. याशिवाय, नवोपक्रमांवर (Innovation) भर दिला जात असून, कंपनीच्या वाढीमध्ये सुमारे 40% वाटा नवीन उत्पादनांचा आहे, ज्यात फ्लेवर एक्सटेंशन्स, रेडी-टू-ड्रिंक कॉकटेल आणि आकर्षक पॅकेजिंगचा समावेश आहे.

समोरील आव्हाने आणि नियामक अडथळे

प्रीमियमिझेशन ट्रेंड आशादायक असला तरी, Diageo India समोर अनेक मोठी आव्हाने आहेत. Pernod Ricard India सारख्या प्रतिस्पर्धकांकडून तीव्र स्पर्धा आहे, ज्यामुळे कंपनीला सतत आपल्या रणनीतींमध्ये बदल करावे लागत आहेत. Diageo India ची मूळ कंपनी, Diageo plc, ने आर्थिक वर्ष 2024 मध्ये जागतिक स्तरावर आव्हानात्मक कामगिरी अनुभवली. ग्रुपचा एकूण महसूल 1.4% ने घसरून $20.27 बिलियन झाला. विशेषतः लॅटिन अमेरिका आणि कॅरिबियन (LAC) विभागातील कामगिरी खालावली होती. या जागतिक घसरणीमुळे आणि 25 फेब्रुवारी 2026 रोजी शेअर 6% ने कोसळल्याने, कंपनीच्या धोरणात्मक निर्णयांवर किंवा संसाधनांच्या वाटपावर परिणाम होऊ शकतो.

भारतातील नियामक वातावरण (Regulatory environment) देखील गुंतागुंतीचे आहे. मद्यपान नियमन हे राज्यांच्या अधिकारक्षेत्रात येत असल्याने, प्रत्येक राज्यात वेगवेगळे कायदे आहेत. या कायद्यांमध्ये वारंवार आणि अचानक बदल होत असल्याने बाजारात अनिश्चितता वाढते. जुलै 2026 पासून नवीन नियमावली लागू होत आहे, ज्यात अनिवार्य लेबलिंग आणि श्रेणींच्या व्याख्येत वाढ यांचा समावेश आहे. यामुळे ग्राहकांना अधिक पारदर्शकता मिळेल, पण उत्पादकांनाही जुळवून घ्यावे लागेल. वाढत्या उत्पन्नामुळे आणि मध्यमवर्गामुळे खर्च करण्याची क्षमता वाढत असली तरी, कोट्यवधी भारतीयांकडे अजूनही अत्यावश्यक गरजांव्यतिरिक्त खर्च करण्यासाठी पुरेसे उत्पन्न नाही. त्यामुळे, 'थ्री इंडियाज'सारखी बारकाईने आखलेली रणनीती अशा वैविध्यपूर्ण आणि कधीकधी अनिश्चित बाजारात धोकादायक ठरू शकते.

पुढील वाटचाल आणि विश्लेषकांचे मत

भारतातील अल्कोहोलिक बेव्हरेज मार्केटमध्ये मोठी वाढ अपेक्षित आहे. 2032 पर्यंत स्पिरिट्सची मागणी CAGR (Compound Annual Growth Rate) नुसार सुमारे 2.23% वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामध्ये प्रीमियमिझेशन आणि भारतीय सिंगल मॉल्ट्सची वाढती लोकप्रियता कारणीभूत ठरेल. विश्लेषकांच्या मते, Diageo साठी भारत एक 'मुख्य वाढीचे मार्केट' (key growth market) आहे आणि 'ड्रिंक बेटर' ट्रेंडमुळे कंपनीला मोठे उत्पन्न मिळवण्याची संधी आहे. Diageo plc चे लक्ष्य भारतात प्रीमियम आणि त्यावरील (P&A) सेगमेंटमध्ये दुहेरी अंकी वाढ (double-digit growth) साधण्याचे आहे, तसेच मार्जिन वाढवण्याचे आहे. 2030 पर्यंत कंपनीला आपला टॉपलाईन दुप्पट करायचा आहे, जो अनुकूल आर्थिक परिस्थिती आणि धोरणात्मक स्थिरतेवर अवलंबून असेल. प्रीमियमिझेशनवर दिलेला भर बाजारातील वाढत्या प्रवृत्तींशी जुळतो, जिथे ग्राहक अधिक अनुभव-आधारित उत्पादने आणि देशात तयार झालेले क्राफ्ट स्पिरिट्स शोधत आहेत. काही विश्लेषकांच्या मते, Diageo च्या जागतिक शेअरसाठी अल्प- ते मध्यम-मुदतीचा दृष्टीकोन सावध असला तरी, भारतातील त्यांच्या धोरणात्मक उपक्रमांचा उद्देश देशातील बदलत्या ग्राहकांच्या गरजा आणि त्यांच्या वाढत्या अपेक्षा पूर्ण करणे हा आहे.