वेदांता एक्झिक्युटिव्हचे मोठे पाऊल! आता बॅटरी रिसायकलिंग प्लांट उभारणार

वेदांताचे व्हाईस चेअरमन नवीन अग्रवाल यांच्या NAN GreenMet ने बेल्जियमच्या Silox सोबत भागीदारी केली आहे. आंध्र प्रदेशात लिथियम-आयन बॅटरी रिसायकलिंग प्लांट उभारला जाणार आहे, ज्यामुळे इलेक्ट्रिक व्हेईकल उद्योगासाठी महत्त्वाच्या धातूंची आयात कमी होण्यास मदत होईल.

काय घडले?

वेदांताचे व्हाईस चेअरमन नवीन अग्रवाल यांनी स्थापन केलेल्या NAN GreenMet या कंपनीने बेल्जियमच्या Silox कंपनीसोबत एक संयुक्त उद्यम करार केला आहे. यातून NAN Silox GreenMet ही नवीन कंपनी अस्तित्वात आली आहे. ही कंपनी आंध्र प्रदेशात जुन्या लिथियम-आयन बॅटरीवर प्रक्रिया करण्यासाठी एक मोठा प्लांट उभारणार आहे. या प्लांटमध्ये हायड्रोमेटलर्जी (hydrometallurgy) नावाच्या रासायनिक प्रक्रियेद्वारे जुन्या बॅटरीमधून लिथियम, कोबाल्ट, निकेल आणि मॅंगनीजसारखे मौल्यवान धातू परत मिळवले जातील.

हा प्रकल्प दोन टप्प्यांमध्ये पूर्ण केला जाईल. अंतिम उद्दिष्ट दरवर्षी 40,000 टन बॅटरी मटेरियलची श पढ़िंग (shredding) करणे आणि 20,000 टन मटेरियलवर रासायनिक प्रक्रिया करणे हे आहे. हा प्लांट केवळ जुन्या बॅटरीचे रिसायकलिंगच करणार नाही, तर परत मिळवलेल्या सामग्रीचा वापर नवीन बॅटरी आणि ऊर्जा साठवणूक प्रणालीसाठी (energy storage systems) घटक तयार करण्यासाठी देखील केला जाईल.

गुंतवणूकदारांसाठी याचे महत्त्व काय?

सध्या भारत इलेक्ट्रिक व्हेईकल (EV) बॅटरीसाठी लागणाऱ्या महत्त्वाच्या खनिजांसाठी मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. यामुळे जागतिक बाजारातील किमतीतील चढ-उतार आणि पुरवठ्यातील कमतरतांचा धोका वाढतो. देशांतर्गत रिसायकलिंग प्लांट उभारून, कंपनी एक 'सर्क्युलर सप्लाय चेन' (circular supply chain) तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहे, जिथे जुन्या बॅटरीचा वापर नवीन बॅटरी बनवण्यासाठी केला जाईल. यामुळे कच्च्या मालाची आयात कमी होईल.

गुंतवणूकदारांसाठी, हा वाढत्या स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्रातील (clean energy sector) मूल्य मिळवण्याच्या दिशेने एक बदल आहे. जरी हा वेदांता या लिस्टेड कंपनीचा थेट प्रकल्प नसला, तरी कंपनीच्या नेतृत्वाचा या बॅटरी पुरवठा साखळीतील सहभाग भविष्यातील ऑटोमोटिव्ह आणि ऊर्जा साठवणूक क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो.

क्षेत्रातील संदर्भ आणि स्पर्धा

भारतात बॅटरी रिसायकलिंगचे मार्केट अजून सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे, परंतु इलेक्ट्रिक वाहनांच्या वाढत्या वापरामुळे यात मोठी उत्सुकता आहे. Lohum आणि Attero सारख्या इतर कंपन्या देखील या क्षेत्रात सक्रिय आहेत. या उद्योगातील यश हे कंपनी किती प्रभावीपणे जुन्या बॅटरी गोळा करू शकते आणि आपल्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून किती किफायतशीरपणे धातू काढू शकते यावर अवलंबून आहे. Silox ची युरोपियन कुशलता (expertise) हा एक महत्त्वाचा घटक आहे, कारण या प्रक्रियेसाठी उच्च ज्ञानाची आवश्यकता असते जेणेकरून परत मिळवलेले धातू नवीन बॅटरीमध्ये वापरण्यासाठी पुरेसे शुद्ध असतील.

संभाव्य धोके आणि आव्हाने

प्रकल्प पुरवठा साखळीतील समस्या सोडवण्याचे उद्दिष्ट ठेवत असला तरी, गुंतवणूकदारांनी काही धोके लक्षात घेणे आवश्यक आहे. पहिली गोष्ट म्हणजे, मोठ्या प्रमाणावर रिसायकलिंग प्लांट उभारणे आणि चालवणे हे एक गुंतागुंतीचे काम आहे. पायलट प्रोजेक्टमधून पूर्ण-स्तरीय औद्योगिक प्लांटमध्ये संक्रमण करणे हे एक मोठे 'एक्झिक्युशन रिस्क' (execution risk) आहे. उभारणीत कोणतीही दिरंगाई झाल्यास किंवा शुद्धीकरण प्रक्रियेत तांत्रिक अडचणी आल्यास प्रकल्पाच्या वेळापत्रकावर आणि खर्चावर परिणाम होऊ शकतो.

दुसरे म्हणजे, बॅटरी रिसायकलिंगचा नफा लिथियम आणि निकेलसारख्या धातूंच्या किमतींशी जोडलेला आहे. जर या धातूंच्या जागतिक किमतीत लक्षणीय घट झाली, तर व्यवसायाच्या मॉडेलवर दबाव येऊ शकतो. तिसरे म्हणजे, कोणत्याही रिसायक्लरसाठी जुन्या बॅटरीचा स्थिर पुरवठा मिळवणे हे एक मोठे आव्हान आहे. प्लांट उच्च क्षमतेने चालवण्यासाठी कंपनीला मजबूत कलेक्शन नेटवर्क (collection networks) स्थापित करावे लागेल.

गुंतवणूकदारांनी काय लक्ष ठेवावे?

गुंतवणूकदार आंध्र प्रदेशातील प्रकल्पाच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवू शकतात, विशेषतः विकासाच्या दोन टप्प्यांसाठी असलेल्या वेळापत्रकांवर. पुढील महत्त्वाचे अपडेट्स हे प्लांट सुरू होण्याची तारीख (commissioning dates) आणि कंपनी नियोजित क्षमतेपर्यंत रिसायकलिंग प्रक्रिया यशस्वीपणे वाढवू शकते की नाही यावर असतील. याव्यतिरिक्त, जुन्या बॅटरीचा पुरवठा आणि EV उत्पादकांसोबतचे दीर्घकालीन करार याबाबत व्यवस्थापनाच्या (management) प्रतिक्रियांमुळे प्रकल्पाची टिकाऊपणा (sustainability) आणि भविष्यातील वाढीची क्षमता स्पष्ट होईल.